ବିଶେଷ୍ୟ ପଦ: ପ୍ରକାରଭେଦ ଏବଂ ବ୍ୟବହାର
ବିଶେଷ୍ୟ ପଦ ହେଉଛି କୌଣସି ନାମକୁ ବୁଝାଉଥିବା ଶବ୍ଦ | ଏହା ବ୍ୟକ୍ତି, ସ୍ଥାନ, ବସ୍ତୁ, ଗୁଣ ବା କ୍ରିୟାକୁ ନାମିତ କରିଥାଏ | ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ବିଶେଷ୍ୟ ପଦ ମୁଖ୍ୟତଃ ୫ ପ୍ରକାରର | [[4]]
ବିଶେଷ୍ୟ ପଦର ପ୍ରକାରଭେଦ
୧. ନାମବାଚକ ବିଶେଷ୍ୟ (Proper Noun): ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବ୍ୟକ୍ତି, ସ୍ଥାନ, ବସ୍ତୁ ବା ପ୍ରାଣୀର ନାମକୁ ବୁଝାଉଥିବା ବିଶେଷ୍ୟ ପଦକୁ ନାମବାଚକ ବିଶେଷ୍ୟ କୁହାଯାଏ | ଏହା ସାଧାରଣତଃ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପରିଚୟ ପ୍ରଦାନ କରେ |
- ଉଦାହରଣ: ରାମ, ସୀତା, ଓଡ଼ିଶା, ଭାରତ, କଟକ, ଭୁବନେଶ୍ୱର, ଗଙ୍ଗା, ମହାଭାରତ | [[1]], [[4]]
୨. ଜାତିବାଚକ ବିଶେଷ୍ୟ (Common Noun): ଏକା ଜାତିର ସମସ୍ତ ବ୍ୟକ୍ତି, ସ୍ଥାନ, ବସ୍ତୁ ବା ପ୍ରାଣୀର ସାଧାରଣ ନାମକୁ ବୁଝାଉଥିବା ବିଶେଷ୍ୟ ପଦକୁ ଜାତିବାଚକ ବିଶେଷ୍ୟ କୁହାଯାଏ |
- ଉଦାହରଣ: ମଣିଷ, ଗଛ, ପଶୁ, ପକ୍ଷୀ, ଛାତ୍ର, ଶିକ୍ଷକ, ଗ୍ରାମ, ସହର, ନଦୀ, ପୁସ୍ତକ | [[1]], [[4]]
୩. ବସ୍ତୁବାଚକ ବିଶେଷ୍ୟ (Material Noun): କୌଣସି ଦ୍ରବ୍ୟ ବା ପଦାର୍ଥର ନାମକୁ ବୁଝାଉଥିବା ବିଶେଷ୍ୟ ପଦକୁ ବସ୍ତୁବାଚକ ବିଶେଷ୍ୟ କୁହାଯାଏ | ଏହି ବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକୁ ସାଧାରଣତଃ ଗଣନା କରାଯାଏ ନାହିଁ, କେବଳ ପରିମାଣ କରାଯାଏ |
- ଉଦାହରଣ: ପାଣି, ମାଟି, ଲୁହା, ସୁନା, ରୂପା, ତେଲ, ଲୁଣ, ପଥର | [[1]], [[4]]
୪. ଗୁଣବାଚକ ବିଶେଷ୍ୟ (Abstract Noun - Quality): କୌଣସି ଗୁଣ ବା ଅବସ୍ଥାର ନାମକୁ ବୁଝାଉଥିବା ବିଶେଷ୍ୟ ପଦକୁ ଗୁଣବାଚକ ବିଶେଷ୍ୟ କୁହାଯାଏ | ଏହାକୁ ଆମେ ଦେଖିପାରିବା ନାହିଁ କି ଛୁଇଁପାରିବା ନାହିଁ, କେବଳ ଅନୁଭବ କରିପାରିବା |
- ଉଦାହରଣ: ସୁନ୍ଦରତା, ମଧୁରତା, ସାହସ, ଦୁର୍ବଳତା, ଧୈର୍ଯ୍ୟ, ଭଲପଣ, ଖରାପପଣ, ଶୀତଳତା | [[1]], [[4]]
୫. କ୍ରିୟାବାଚକ ବିଶେଷ୍ୟ (Verbal Noun/Gerund): କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ବା କ୍ରିୟାର ନାମକୁ ବୁଝାଉଥିବା ବିଶେଷ୍ୟ ପଦକୁ କ୍ରିୟାବାଚକ ବିଶେଷ୍ୟ କୁହାଯାଏ |
- ଉଦାହରଣ: ଖାଇବା, ପଢ଼ିବା, ଚାଲିବା, ନାଚିବା, ଗାଇବା, ଖେଳିବା, ଲେଖିବା, ଶୋଇବା | [[1]], [[4]]
ବିଶେଷ୍ୟ ପଦର ବ୍ୟବହାର ଏବଂ ରୂପାନ୍ତରଣ
ବିଶେଷ୍ୟ ପଦ ବାକ୍ୟରେ ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ ଏବଂ ଏହାର ରୂପ ଲିଙ୍ଗ, ବଚନ ଓ କାରକ ଅନୁସାରେ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହୋଇପାରେ |
-
ପଦ ରୂପାନ୍ତରଣ (Adjective to Noun): କେତେକ ବିଶେଷଣ ପଦ ବିଶେଷ୍ୟ ପଦକୁ ବିଶେଷିତ ନକରି ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଭାବରେ ବ୍ୟବହୃତ ହେଲେ, ତାହା ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ବିଶେଷ୍ୟ ପଦରେ ପରିଣତ ହୋଇଯାଏ |
- ଉଦାହରଣ: 'ଅଧିକ' ଏକ ବିଶେଷଣ ପଦ (ଯଥା: ଅଧିକ ଖାଦ୍ୟ) | କିନ୍ତୁ, 'ଅଧିକ କହିବନି' ବା 'ଅଧିକ ଖାଅ' ବାକ୍ୟରେ 'ଅଧିକ' ଏକ ବିଶେଷ୍ୟ ପଦ ଭାବରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଛି | ସେହିପରି 'ଖରାପ' (ଖରାପ କଥା) ବିଶେଷଣ ହେଲେ ମଧ୍ୟ 'ଖରାପ' କହିଲେ ଏକ ବିଶେଷ୍ୟ ପଦ | [[2]]
-
ଲିଙ୍ଗ (Gender): ନାମପଦର ପୁରୁଷ, ସ୍ତ୍ରୀ ବା ନପୁଂସକ ଜାତିକୁ ବୁଝାଇଥାଏ |
- ଉଦାହରଣ: ପୁଂଲିଙ୍ଗ: ବାଳକ, ପୁରୁଷ, ଶିକ୍ଷକ | ସ୍ତ୍ରୀଲିଙ୍ଗ: ବାଳିକା, ନାରୀ, ଶିକ୍ଷୟିତ୍ରୀ | ନପୁଂସକ ଲିଙ୍ଗ: ଫୁଲ, ଫଳ, ଗଛ | [[3]]
-
ବଚନ (Number): ନାମପଦର ସଂଖ୍ୟାସୂଚକ ରୂପକୁ ବୁଝାଏ | ଓଡ଼ିଆରେ ଏକବଚନ ଓ ବହୁବଚନ ଅଛି |
- ଉଦାହରଣ: ଏକବଚନ: ଗଛ, ଫୁଲ, ପିଲା | ବହୁବଚନ: ଗଛଗୁଡ଼ିକ, ଫୁଲଗୁଡ଼ିକ, ପିଲାମାନେ | [[3]], [[7]]
-
କାରକ (Case): କ୍ରିୟା ସହିତ ନାମପଦର ସମ୍ବନ୍ଧକୁ କାରକ କୁହାଯାଏ | ଓଡ଼ିଆରେ ୬ ପ୍ରକାରର କାରକ ଅଛି: କର୍ତ୍ତା, କର୍ମ, କରଣ, ସଂପ୍ରଦାନ, ଅପାଦାନ, ଅଧିକରଣ | ପ୍ରତ୍ୟେକ କାରକ ପାଇଁ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବିଭକ୍ତି (suffixes) ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ |
- ଉଦାହରଣ:
- କର୍ତ୍ତା କାରକ: 'ରାମ ଖାଏ' (ରାମ) |
- କର୍ମ କାରକ: 'ରାମ ଆମ୍ବ ଖାଏ' (ଆମ୍ବ) |
- କରଣ କାରକ: 'ରାମ ଛୁରୀରେ ଆମ୍ବ କାଟେ' (ଛୁରୀରେ) |
- ସମ୍ପ୍ରଦାନ କାରକ: 'ରାମ ପିତାଙ୍କୁ ଆମ୍ବ ଦିଏ' (ପିତାଙ୍କୁ) |
- ଅପାଦାନ କାରକ: 'ଗଛରୁ ଫଳ ଖସିଲା' (ଗଛରୁ) |
- ଅଧିକରଣ କାରକ: 'ଗଛରେ ଫଳ ଅଛି' (ଗଛରେ) | [[2]], [[4]], [[7]]
- ଉଦାହରଣ:
-
ସମ୍ବନ୍ଧ ପଦ (Relational Noun): ଏକ ନାମପଦର ଅନ୍ୟ ନାମପଦ ସହିତ ସମ୍ବନ୍ଧ ଦର୍ଶାଏ | ଏଥିରେ ସାଧାରଣତଃ 'ର' ବା 'କର' ବିଭକ୍ତି ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ |
- ଉଦାହରଣ: ରାମର ବହି, ମୋର କଲମ, ତାଙ୍କର ଘର | [[4]]
-
ସମ୍ବୋଧନ ପଦ (Vocative Noun): କାହାକୁ ସମ୍ବୋଧନ କରିବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ନାମପଦ | ଏଥିରେ ସାଧାରଣତଃ 'ରେ' ବା 'ହେ' ବିଭକ୍ତି ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ |
- ଉଦାହରଣ: ହେ ରାମ!, ହେ ପ୍ରଭୁ!, ରେ ସାଙ୍ଗ! | [[4]]
କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ଉଦାହରଣ: ନିମ୍ନଲିଖିତ ବାକ୍ୟରୁ ବିଶେଷ୍ୟ ପଦଗୁଡ଼ିକୁ ଚିହ୍ନଟ କର ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରକାରଭେଦ ଲେଖ | "ଭାରତ ଏକ ସୁନ୍ଦର ଦେଶ, ଯେଉଁଠାରେ ଲୋକମାନେ ଶାନ୍ତିରେ ବାସ କରନ୍ତି ଏବଂ ଖାଇବାକୁ ଭଲ ପାଆନ୍ତି |"
ସମାଧାନ:
- ଭାରତ: ନାମବାଚକ ବିଶେଷ୍ୟ (ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଦେଶର ନାମ)
- ଦେଶ: ଜାତିବାଚକ ବିଶେଷ୍ୟ (ସାଧାରଣ ଶ୍ରେଣୀ)
- ଲୋକମାନେ: ଜାତିବାଚକ ବିଶେଷ୍ୟ (ସାଧାରଣ ଶ୍ରେଣୀ, ବହୁବଚନ)
- ଶାନ୍ତି: ଗୁଣବାଚକ ବିଶେଷ୍ୟ (ଏକ ଅବସ୍ଥା)
- ଖାଇବା: କ୍ରିୟାବାଚକ ବିଶେଷ୍ୟ (ଏକ କାର୍ଯ୍ୟର ନାମ)