ବିଶେଷଣ ପଦର ସଂଜ୍ଞା ଓ ପ୍ରକାରଭେଦ
ବିଶେଷଣ ପଦ ହେଉଛି ଯେଉଁ ଶବ୍ଦ ବିଶେଷ୍ୟ ପଦକୁ ବିଶେଷିତ କରେ, ଅର୍ଥାତ୍ ତାହାର ଗୁଣ, ସଂଖ୍ୟା, ପରିମାଣ, ଅବସ୍ଥା ଇତ୍ୟାଦି ପ୍ରକାଶ କରେ। ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ବିଶେଷଣ ପଦ ମୁଖ୍ୟତଃ ୫ ପ୍ରକାରର:
୧. ଗୁଣବାଚକ ବିଶେଷଣ
କୌଣସି ବିଶେଷ୍ୟ ପଦର ଗୁଣ ବା ଅବସ୍ଥାକୁ ବୁଝାଉଥିବା ବିଶେଷଣ ପଦକୁ ‘ଗୁଣବାଚକ ବିଶେଷଣ’ କୁହାଯାଏ। ଏହା ବିଶେଷ୍ୟର ସ୍ୱଭାବ, ରଙ୍ଗ, ଆକାର, ପ୍ରକୃତି ଆଦିକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରେ।
- ଉଦାହରଣ: ସୁନ୍ଦର ଝିଅ, ଖରାପ ପିଲା, ମଧୁର ସ୍ୱର, ଭଲ ଲୋକ, ଧଳା ପୋଷାକ।
୨. ସଂଖ୍ୟାବାଚକ ବିଶେଷଣ
କୌଣସି ବିଶେଷ୍ୟ ପଦର ସଂଖ୍ୟାକୁ ବୁଝାଉଥିବା ବିଶେଷଣ ପଦକୁ ‘ସଂଖ୍ୟାବାଚକ ବିଶେଷଣ’ କୁହାଯାଏ। ଏହା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବା ଅନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସଂଖ୍ୟାକୁ ସୂଚାଏ।
- ଉଦାହରଣ: ଏକ ପୁସ୍ତକ, ଦୁଇ କଲମ, ତିନି ଲୋକ, ଚାରି ଘର, ପାଞ୍ଚ ପିଲା।
୩. ପରିମାଣବାଚକ ବିଶେଷଣ
କୌଣସି ବିଶେଷ୍ୟ ପଦର ପରିମାଣକୁ ବୁଝାଉଥିବା ବିଶେଷଣ ପଦକୁ ‘ପରିମାଣବାଚକ ବିଶେଷଣ’ କୁହାଯାଏ। ଏହା ବସ୍ତୁର ମାତ୍ରା ବା ଓଜନକୁ ସୂଚାଏ।
- ଉଦାହରଣ: ଅଳ୍ପ ପାଣି, ବହୁତ ଚାଉଳ, ଟିକିଏ ଲୁଣ, ଅଧିକ କ୍ଷୀର, ସମସ୍ତ ଫଳ।
୪. ସର୍ବନାମବାଚକ ବିଶେଷଣ
ସର୍ବନାମ ପଦକୁ ବିଶେଷିତ କରୁଥିବା ବିଶେଷଣ ପଦକୁ ‘ସର୍ବନାମବାଚକ ବିଶେଷଣ’ କୁହାଯାଏ। ଏହା ସର୍ବନାମ ପଦର ବିଶେଷତା ପ୍ରକାଶ କରେ।
- ଉଦାହରଣ: ମୋର ପୁସ୍ତକ, ତୋର କଲମ, ତାଙ୍କର ଘର, ଆମର ଗାଁ, ସେମାନଙ୍କର ଫଳ।
୫. କ୍ରିୟାବାଚକ ବିଶେଷଣ
କ୍ରିୟା ପଦକୁ ବିଶେଷିତ କରୁଥିବା ବିଶେଷଣ ପଦକୁ ‘କ୍ରିୟାବାଚକ ବିଶେଷଣ’ କୁହାଯାଏ। ଏହା କ୍ରିୟାର ପ୍ରକାର ବା ଢଙ୍ଗକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରେ।
- ଉଦାହରଣ: ଧୀରେ ଚାଲେ, ଶୀଘ୍ର ଖାଏ, ଭଲକରି ପଢ଼େ, ଖରାପକରି ଲେଖେ, ସୁନ୍ଦରକରି ନାଚେ।
ପଦ ରୂପାନ୍ତରଣ: ବିଶେଷଣରୁ ବିଶେଷ୍ୟ
ବିଶେଷଣ ପଦ ଯେତେବେଳେ ବିଶେଷ୍ୟ ପଦକୁ ବିଶେଷିତ ନକରି ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଭାବରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ତାହା ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ପଦ ବା ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ବିଶେଷ୍ୟ ପଦରେ ପରିଣତ ହୋଇଯାଏ।
- ଉଦାହରଣ:
- 'ଅଧିକ' ଏକ ବିଶେଷଣ ପଦ (ଯଥା: ଅଧିକ ଖାଦ୍ୟ)। କିନ୍ତୁ, ଯେତେବେଳେ ଏହା ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଭାବରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ (ଯଥା: "ଅଧିକ ଖାଅ।" ବା "ଅଧିକ କହିବନି।"), ସେତେବେଳେ ତାହା ଏକ ବିଶେଷ୍ୟ ପଦରେ ପରିଣତ ହୋଇଯାଏ।
- 'ଖରାପ' ଏକ ବିଶେଷଣ ପଦ (ଯଥା: ଖରାପ କଥା, ଖରାପ ଲୋକ)। କିନ୍ତୁ, ଯେତେବେଳେ କେବଳ 'ଖରାପ' କୁହାଯାଏ, ସେତେବେଳେ ଏହା ଏକ ବିଶେଷ୍ୟ ପଦ ଭାବରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ।
କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ଉଦାହରଣ:
-
ବାକ୍ୟ: "ସୁନ୍ଦର ଫୁଲଟି ବଗିଚାରେ ଫୁଟିଛି।"
- ଏଠାରେ 'ସୁନ୍ଦର' ହେଉଛି ଏକ ଗୁଣବାଚକ ବିଶେଷଣ। ଏହା 'ଫୁଲ' (ବିଶେଷ୍ୟ)ର ଗୁଣକୁ ବୁଝାଉଛି।
-
ବାକ୍ୟ: "ମୁଁ ଦୁଇଟି ଆମ୍ବ ଖାଇଲି।"
- ଏଠାରେ 'ଦୁଇଟି' ହେଉଛି ଏକ ସଂଖ୍ୟାବାଚକ ବିଶେଷଣ। ଏହା 'ଆମ୍ବ' (ବିଶେଷ୍ୟ)ର ସଂଖ୍ୟାକୁ ବୁଝାଉଛି।