ସର୍ବନାମ: ପ୍ରକାରଭେଦ ଏବଂ ପ୍ରୟୋଗ
ସଂଜ୍ଞା: ସର୍ବନାମ ହେଉଛି ଯେଉଁ ଶବ୍ଦ ବିଶେଷ୍ୟ ପଦ ବଦଳରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ। ଏହା ବାକ୍ୟରେ ଶବ୍ଦର ପୁନରାବୃତ୍ତିକୁ ଏଡ଼ାଇବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ ଏବଂ ବାକ୍ୟକୁ ଅଧିକ ସୁନ୍ଦର ଓ ସ୍ପଷ୍ଟ କରେ। [[1]], [[2]]
ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ସର୍ବନାମ ପଦ ମୁଖ୍ୟତଃ ୬ ପ୍ରକାରର:
୧. ପୁରୁଷବାଚକ ସର୍ବନାମ
କୌଣସି ପୁରୁଷ ବା ବ୍ୟକ୍ତିର ନାମ ବଦଳରେ ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଥିବା ସର୍ବନାମ ପଦକୁ ‘ପୁରୁଷବାଚକ ସର୍ବନାମ’ କୁହାଯାଏ। ଏହା ସାଧାରଣତଃ ପ୍ରଥମ, ଦ୍ୱିତୀୟ ବା ତୃତୀୟ ପୁରୁଷକୁ ବୁଝାଏ।
- ଉଦାହରଣ: ମୁଁ (ପ୍ରଥମ ପୁରୁଷ), ତୁ (ଦ୍ୱିତୀୟ ପୁରୁଷ), ସେ (ତୃତୀୟ ପୁରୁଷ), ଆମେ, ତୁମେ, ସେମାନେ। [[1]]
୨. ପ୍ରଶ୍ନବାଚକ ସର୍ବନାମ
ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାରିବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଥିବା ସର୍ବନାମ ପଦକୁ ‘ପ୍ରଶ୍ନବାଚକ ସର୍ବନାମ’ କୁହାଯାଏ।
- ଉଦାହରଣ: କିଏ, କ’ଣ, କେଉଁ, କେତେ। [[1]]
୩. ନିର୍ଦ୍ଦେଶବାଚକ ସର୍ବନାମ
କୌଣସି ବ୍ୟକ୍ତି ବା ବସ୍ତୁକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଥିବା ସର୍ବନାମ ପଦକୁ ‘ନିର୍ଦ୍ଦେଶବାଚକ ସର୍ବନାମ’ କୁହାଯାଏ।
- ଉଦାହରଣ: ଏହି, ସେହି, ଏଠି, ସେଠି। [[1]]
୪. ସମ୍ବନ୍ଧବାଚକ ସର୍ବନାମ
କୌଣସି ଦୁଇ ବା ଅଧିକ ବାକ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ବନ୍ଧ ସ୍ଥାପନ କରିବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଥିବା ସର୍ବନାମ ପଦକୁ ‘ସମ୍ବନ୍ଧବାଚକ ସର୍ବନାମ’ କୁହାଯାଏ।
- ଉଦାହରଣ: ଯିଏ, ଯାହା, ଯେଉଁ, ଯେତେ। [[1]]
୫. ଅନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟବାଚକ ସର୍ବନାମ
କୌଣସି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବ୍ୟକ୍ତି ବା ବସ୍ତୁକୁ ନବୁଝାଇ ଅନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଭାବରେ ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଥିବା ସର୍ବନାମ ପଦକୁ ‘ଅନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟବାଚକ ସର୍ବନାମ’ କୁହାଯାଏ।
- ଉଦାହରଣ: କେହି, କିଛି, କାହାକୁ, ଯାହାକିଛି। [[1]]
୬. ଆତ୍ମବାଚକ ସର୍ବନାମ
ନିଜକୁ ବୁଝାଇବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଥିବା ସର୍ବନାମ ପଦକୁ ‘ଆତ୍ମବାଚକ ସର୍ବନାମ’ କୁହାଯାଏ।
- ଉଦାହରଣ: ନିଜେ, ଆପେ, ସ୍ଵୟଂ, ଆପଣେ। [[1]]
କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ଉଦାହରଣ
-
ବାକ୍ୟରେ ସର୍ବନାମର ପ୍ରୟୋଗ:
- ମୂଳ ବାକ୍ୟ: ରାମ ଜଣେ ଭଲ ପିଲା। ରାମ ନିତି ଦିନ ସ୍କୁଲ ଯାଏ। ରାମ ଖେଳିବାକୁ ଭଲ ପାଏ।
- ସର୍ବନାମ ପ୍ରୟୋଗ ପରେ: ରାମ ଜଣେ ଭଲ ପିଲା। ସେ ନିତି ଦିନ ସ୍କୁଲ ଯାଏ। ସେ ଖେଳିବାକୁ ଭଲ ପାଏ।
- ବିଶ୍ଳେଷଣ: ଏଠାରେ 'ରାମ' ବିଶେଷ୍ୟ ପଦ ବଦଳରେ 'ସେ' (ପୁରୁଷବାଚକ ସର୍ବନାମ) ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇ ବାକ୍ୟକୁ ଅଧିକ ସୁଗମ କରିଛି। [[2]]
-
ସମ୍ବନ୍ଧବାଚକ ସର୍ବନାମର ପ୍ରୟୋଗ:
- ବାକ୍ୟ: ଯିଏ ପରିଶ୍ରମ କରେ, ସିଏ ସଫଳ ହୁଏ।
- ବିଶ୍ଳେଷଣ: ଏଠାରେ 'ଯିଏ' ଏବଂ 'ସିଏ' ଦୁଇଟି ବାକ୍ୟାଂଶ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ବନ୍ଧ ସ୍ଥାପନ କରିଛନ୍ତି, ଯାହା ସମ୍ବନ୍ଧବାଚକ ସର୍ବନାମର ଉଦାହରଣ। [[1]]