ଅବ୍ୟୟ ପଦର ସଂଜ୍ଞା
ଓଡ଼ିଆ ବ୍ୟାକରଣରେ 'ଅବ୍ୟୟ' ହେଉଛି ଏକ ବିଶେଷ ପ୍ରକାରର ପଦ, ଯାହାର ଲିଙ୍ଗ, ବଚନ, କାରକ କିମ୍ବା ବିଭକ୍ତି ଅନୁସାରେ କୌଣସି ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୁଏ ନାହିଁ। ଏହି ପଦଗୁଡ଼ିକ ବାକ୍ୟରେ ସ୍ଥିର ରୁହନ୍ତି ଏବଂ ବାକ୍ୟର ଅର୍ଥକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ତଥା ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟମୟ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରନ୍ତି।
ଅବ୍ୟୟର ପ୍ରକାରଭେଦ
ଅବ୍ୟୟ ପଦଗୁଡ଼ିକୁ ସେମାନଙ୍କର ବ୍ୟବହାର ଏବଂ ଅର୍ଥ ଅନୁସାରେ ବିଭିନ୍ନ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇଛି। ମୁଖ୍ୟତଃ ନିମ୍ନଲିଖିତ ପ୍ରକାରର ଅବ୍ୟୟ ପଦ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ:
-
ସାଧାରଣ ଅବ୍ୟୟ: ଏହି ପଦଗୁଡ଼ିକ ବାକ୍ୟରେ ସାଧାରଣ ଭାବରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଅନ୍ତି।
- ଉଦାହରଣ: ରାମ ଆଉ ଆସିବ ନାହିଁ। ସେ କିନ୍ତୁ ପଢ଼ିବ। ଯଦି ସେ ଆସିବ।
-
ସମୁଚ୍ଚୟ ଅବ୍ୟୟ: ଏହି ପଦ ଦୁଇଟି ଶବ୍ଦ ବା ବାକ୍ୟକୁ ଯୋଡ଼ିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।
- ଉଦାହରଣ: ରାମ ଓ ସୀତା। ରାମ ଏବଂ ସୀତା। ତୁମେ କିମ୍ବା ମୁଁ।
-
ବିସ୍ମୟସୂଚକ ଅବ୍ୟୟ: ଏହି ପଦ ବିସ୍ମୟ, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ, ହର୍ଷ, ଶୋକ ଆଦି ଭାବ ପ୍ରକାଶ କରେ।
- ଉଦାହରଣ: ଆହା ! କେତେ ସୁନ୍ଦର। ଓହୋ ! କେଡ଼େ ବଡ଼। ହାୟ ! କ’ଣ ହେଲା।
-
ନିଷେଧସୂଚକ ଅବ୍ୟୟ: ଏହି ପଦ ନିଷେଧ ବା ମନା କରିବାକୁ ବୁଝାଏ।
- ଉଦାହରଣ: ସେ ନାହିଁ। ଏହା ନୁହେଁ। ମୁଁ ଯିବି ନାହିଁ।
-
ଅନୁକରଣବାଚକ ଅବ୍ୟୟ: ଏହି ପଦ କୌଣସି ଧ୍ଵନି ବା କାର୍ଯ୍ୟର ଅନୁକରଣ କରେ।
- ଉଦାହରଣ: ଝମ୍ ଝମ୍ ବର୍ଷା। ଖଟ୍ ଖଟ୍ ଦ୍ୱାର। ଟପ୍ ଟପ୍ ପାଣି।
-
ପଦାନୁସାରୀ ଅବ୍ୟୟ: ଏହି ପଦ ଅନ୍ୟ ପଦର ପରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇ ତାହାର ଅର୍ଥକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ କରେ।
- ଉଦାହରଣ: ଘର ପରେ। ଗଛ ଆଗରେ। ଟେବୁଲ ତଳେ।
ଅବ୍ୟୟୀଭାବ ସମାସରେ ଅବ୍ୟୟର ପ୍ରୟୋଗ
ଅବ୍ୟୟ ପଦଗୁଡ଼ିକ ସମାସ ଗଠନରେ ମଧ୍ୟ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି। ଯେଉଁ ସମାସରେ ଅବ୍ୟୟପଦ ପୂର୍ବପଦ ଭାବରେ ରହି ଅନ୍ୟପଦ ସହିତ ସମାସ ହୋଇଥାଏ ଏବଂ ତହିଁରେ ଅବ୍ୟୟର ଅର୍ଥ ପ୍ରାଧାନ୍ୟ ଥାଏ, ତାକୁ 'ଅବ୍ୟୟୀଭାବ ସମାସ' କୁହାଯାଏ। ଏହି ସମାସ ବୀପ୍ସା (ବାରମ୍ବାର), ବ୍ୟାପ୍ତି ଓ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ (ସୀମା), ଅଭାବ, ଯୋଗ୍ୟତା, ଆତିଶଯ୍ୟ, ବୈପରୀତ୍ୟ, ସାମୀପ୍ୟ, ସାଦୃଶ୍ୟ, ପଶ୍ଚାତ୍ ପ୍ରଭୃତି ଅର୍ଥରେ ହୋଇଥାଏ।
-
ଉଦାହରଣ ୧ (ବୀପ୍ସା):
- ଥରକୁ ଥର = ପ୍ରତିଥର (ଏଠାରେ 'ପ୍ରତି' ଏକ ଅବ୍ୟୟ ପଦ)
- ଦିନେ ଦିନେ = ପ୍ରତିଦିନ
- ଘରେ ଘରେ = ପ୍ରତିଘର
-
ଉଦାହରଣ ୨ (ଅଭାବ):
- ଭିକ୍ଷାର ଅଭାବ = ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ (ଏଠାରେ 'ଦୁର୍' ଏକ ଅବ୍ୟୟ ପଦ)
- ବନ୍ଦୋବସ୍ତର ଅଭାବ = ବେବନ୍ଦୋବସ୍ତ (ଏଠାରେ 'ବେ' ଏକ ଅବ୍ୟୟ ପଦ)
-
ଉଦାହରଣ ୩ (ବ୍ୟାପ୍ତି ଓ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ):
- ମରଣ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ = ଆମରଣ (ଏଠାରେ 'ଆ' ଏକ ଅବ୍ୟୟ ପଦ)
- ଜୀବନକୁ ବ୍ୟାପି = ଆଜୀବନ
- ପାଦଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ମସ୍ତକ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ = ଆପାଦମସ୍ତକ
ଅବ୍ୟୟ ପଦଗୁଡ଼ିକ ବାକ୍ୟର ଗଠନ ଏବଂ ଅର୍ଥ ପ୍ରକାଶରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ବହନ କରନ୍ତି।