କ୍ରିୟା: ପ୍ରକାରଭେଦ, କାଳ ଏବଂ ସଂଯୋଗୀକରଣ
କ୍ରିୟା ପଦ ହେଉଛି ଏକ ବାକ୍ୟରେ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ, ଘଟଣା ବା ଅବସ୍ଥାକୁ ବୁଝାଉଥିବା ଶବ୍ଦ। ଏହାର ମୂଳ ରୂପକୁ ଧାତୁ କୁହାଯାଏ। ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ଧାତୁଗୁଡ଼ିକ ବିଭିନ୍ନ କ୍ରିୟାବିଭକ୍ତି ଗ୍ରହଣ କରି କ୍ରିୟା ରୂପ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି।
୧. ଧାତୁ ଓ କ୍ରିୟାବିଭକ୍ତି
ଓଡ଼ିଆରେ ମୁଖ୍ୟତଃ ଦୁଇ ପ୍ରକାରର କ୍ରିୟାବିଭକ୍ତି ଅଛି: 'କ' ଏବଂ 'ଅ'।
-
'କ' କ୍ରିୟାବିଭକ୍ତି: ଧାତୁ ସହିତ 'କ' କ୍ରିୟାବିଭକ୍ତି ଯୋଡ଼ିଲେ କ୍ରିୟା ପଦର ଭବିଷ୍ୟତ କାଳର ରୂପ ମିଳେ।
- ଯଥା: 'ଖା' + 'କ' = ଖାଇବ (ଭବିଷ୍ୟତ କାଳ)
- 'ପଢ଼' + 'କ' = ପଢ଼ିବ (ଭବିଷ୍ୟତ କାଳ)
-
'ଅ' କ୍ରିୟାବିଭକ୍ତି: ଧାତୁ ସହିତ 'ଅ' କ୍ରିୟାବିଭକ୍ତି ଯୋଡ଼ିଲେ କ୍ରିୟା ପଦର ବର୍ତ୍ତମାନ କାଳର ରୂପ ମିଳେ।
- ଯଥା: 'ଖା' + 'ଅ' = ଖାଉଛି (ବର୍ତ୍ତମାନ କାଳ)
- 'ପଢ଼' + 'ଅ' = ପଢ଼ୁଛି (ବର୍ତ୍ତମାନ କାଳ)
୨. ଧାତୁର ପ୍ରକାରଭେଦ
ଓଡ଼ିଆରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଧାତୁ ଅଛି:
-
ସାଧାରଣ ଧାତୁ: ଏହି ଧାତୁଗୁଡ଼ିକ କ୍ରିୟା ପଦର ମୂଳ ରୂପ ଅଟନ୍ତି। ଏଗୁଡ଼ିକ ସିଧାସଳଖ ଭାବେ କ୍ରିୟାବିଭକ୍ତି ଗ୍ରହଣ କରି କ୍ରିୟା ରୂପ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି।
- ଯଥା: କର, ଖା, ଦେ, ନେ, ପଢ଼, ଲେଖ, ଚାଲ, ଦଉଡ଼।
- ବାକ୍ୟ ପ୍ରୟୋଗ: ରାମ ବହି ପଢ଼ୁଛି।
-
ଯୌଗିକ ଧାତୁ: ଦୁଇ ବା ଅଧିକ ଶବ୍ଦ ମିଶି ଯେଉଁ ଧାତୁ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ, ତାହାକୁ ଯୌଗିକ ଧାତୁ କୁହାଯାଏ।
- ଯଥା: କାମ କର, ଗପ କର, ଦେଖା ଯା, ଖେଳା ଯା।
- ବାକ୍ୟ ପ୍ରୟୋଗ: ପିଲାମାନେ ଗପ କରୁଛନ୍ତି।
-
ପ୍ରେରଣାର୍ଥକ ଧାତୁ: ଯେଉଁ ଧାତୁଗୁଡ଼ିକ ଅନ୍ୟକୁ କ୍ରିୟା କରିବାକୁ ପ୍ରେରିତ କରନ୍ତି, ତାହାକୁ ପ୍ରେରଣାର୍ଥକ ଧାତୁ କୁହାଯାଏ।
- ଯଥା: କରୁଆ, ଖାଉଆ, ପଢ଼ୁଆ, ଲେଖୁଆ।
- ବାକ୍ୟ ପ୍ରୟୋଗ: ମାଆ ପିଲାକୁ ଖାଉଆ କରୁଛି।
୩. କ୍ରିୟା ପଦର ପ୍ରକାରଭେଦ
ଧାତୁରୁ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଥିବା କ୍ରିୟା ପଦଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ହୋଇଥାନ୍ତି:
-
ସକର୍ମକ କ୍ରିୟା: ଯେଉଁ କ୍ରିୟା ପଦରେ କର୍ମ ଥାଏ।
- ଯଥା: ରାମ ଆମ୍ବ ଖାଏ। ('ଖାଏ' ଏକ ସକର୍ମକ କ୍ରିୟା)
-
ଅକର୍ମକ କ୍ରିୟା: ଯେଉଁ କ୍ରିୟା ପଦରେ କର୍ମ ନଥାଏ।
- ଯଥା: ରାମ ଶୁଏ। ('ଶୁଏ' ଏକ ଅକର୍ମକ କ୍ରିୟା)
-
ସହଯୋଗୀ କ୍ରିୟା: ଯେଉଁ କ୍ରିୟା ପଦ ମୁଖ୍ୟ କ୍ରିୟାକୁ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।
- ଯଥା: ରାମ ଖାଉଛି। ('ଖାଉଛି' ଏକ ସହଯୋଗୀ କ୍ରିୟା)
-
ଯୌଗିକ କ୍ରିୟା: ଯେଉଁ କ୍ରିୟା ପଦ ଏକାଧିକ କ୍ରିୟା ପଦର ମିଶ୍ରଣରେ ଗଠିତ ହୁଏ।
- ଯଥା: ଖାଇସାରିବା, ପଢ଼ିସାରିବା। (ରାମ ଖାଇସାରିଛି।)
-
ପ୍ରେରଣାର୍ଥକ କ୍ରିୟା: ଯେଉଁ କ୍ରିୟା ପଦ ଅନ୍ୟକୁ କିଛି କରିବାକୁ ପ୍ରେରିତ କରେ।
- ଯଥା: ଖୁଆଇବା, ପିଆଇବା। (ମା’ ପିଲାକୁ ଖୁଆଏ।)
-
ନାମଧାତୁ କ୍ରିୟା: ଯେଉଁ କ୍ରିୟା ପଦ ବିଶେଷ୍ୟ, ବିଶେଷଣ ବା ସର୍ବନାମ ପଦରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
- ଯଥା: ହାତେଇବା, ଗାଳିଦେବା। (ହାତରୁ ହାତେଇବା।)
୪. କାଳ (Tense)
କ୍ରିୟା ସମ୍ପାଦନର ସମୟକୁ କାଳ କୁହାଯାଏ। ଓଡ଼ିଆରେ ମୁଖ୍ୟତଃ ତିନି ପ୍ରକାର କାଳ ଅଛି:
-
ବର୍ତ୍ତମାନ କାଳ: ଯେଉଁ କ୍ରିୟା ବର୍ତ୍ତମାନ ସମୟରେ ଘଟୁଛି, ତାହାକୁ ବର୍ତ୍ତମାନ କାଳ କୁହାଯାଏ। କ୍ରିୟା ପଦର ଶେଷରେ 'ଉଛି' ବା 'ଛି' ଯୋଗ କରାଯାଏ।
- ଯଥା: ରାମ ବହି ପଢ଼ୁଛି। (କ୍ରିୟା ବର୍ତ୍ତମାନ ଘଟୁଛି)
-
ଅତୀତ କାଳ: ଯେଉଁ କ୍ରିୟା ଅତୀତ ସମୟରେ ଘଟିଛି, ତାହାକୁ ଅତୀତ କାଳ କୁହାଯାଏ। କ୍ରିୟା ପଦର ଶେଷରେ 'ଥିଲା' ବା 'ଇଲା' ଯୋଗ କରାଯାଏ।
- ଯଥା: ରାମ ବହି ପଢ଼ିଲା। (କ୍ରିୟା ଅତୀତରେ ଘଟିଛି)
-
ଭବିଷ୍ୟତ କାଳ: ଯେଉଁ କ୍ରିୟା ଭବିଷ୍ୟତ ସମୟରେ ଘଟିବ, ତାହାକୁ ଭବିଷ୍ୟତ କାଳ କୁହାଯାଏ। କ୍ରିୟା ପଦର ଶେଷରେ 'ଇବ' ବା 'ବ' ଯୋଗ କରାଯାଏ।
- ଯଥା: ରାମ ବହି ପଢ଼ିବ। (କ୍ରିୟା ଭବିଷ୍ୟତରେ ଘଟିବ)
୫. କ୍ରିୟା ସଂଯୋଗୀକରଣ (Conjugation)
କ୍ରିୟା ସଂଯୋଗୀକରଣ ହେଉଛି ଧାତୁ ସହିତ କ୍ରିୟାବିଭକ୍ତି ଏବଂ କାଳସୂଚକ ପ୍ରତ୍ୟୟ ଯୋଗ କରି ବିଭିନ୍ନ କାଳ ଓ ପୁରୁଷ ଅନୁସାରେ କ୍ରିୟା ପଦ ଗଠନ କରିବା। ଉପରୋକ୍ତ ନିୟମାବଳୀ ଅନୁସାରେ, ଏକ ଧାତୁରୁ କିପରି ବିଭିନ୍ନ କ୍ରିୟା ପଦ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ, ତାହା ନିମ୍ନରେ ଦର୍ଶାଯାଇଛି:
| ଧାତୁ | ବର୍ତ୍ତମାନ କାଳ (କ୍ରିୟା) | ଅତୀତ କାଳ (କ୍ରିୟା) | ଭବିଷ୍ୟତ କାଳ (କ୍ରିୟା) | |---|---|---|---| | ପଢ଼ | ପଢ଼ୁଛି | ପଢ଼ିଲା | ପଢ଼ିବ | | ଖା | ଖାଉଛି | ଖାଇଲା | ଖାଇବ | | ଦେ | ଦେଉଛି | ଦେଲା | ଦେବ |
ଏହିପରି ଭାବରେ, ଧାତୁର ମୂଳ ରୂପକୁ ବୁଝି, କ୍ରିୟାବିଭକ୍ତି ଓ କାଳର ନିୟମ ପ୍ରୟୋଗ କରି ଆମେ ଓଡ଼ିଆରେ ବିଭିନ୍ନ କ୍ରିୟା ପଦ ସୃଷ୍ଟି କରିପାରିବା।