ଏହି ପାଠ୍ୟାଂଶଟି 'ରାମକୃଷ୍ଣ ନିବେଦିତା' ଅଧ୍ୟାୟରୁ ଗୃହୀତ ହୋଇଛି, ଯେଉଁଥିରେ ଲେଖକ ତାଙ୍କ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଜୀବନର ଅନୁଭୂତି, ଆର୍ଥିକ ସଂଘର୍ଷ ଏବଂ ରାମକୃଷ୍ଣ ବୋଷଙ୍କ ସହିତ ତାଙ୍କର ସାକ୍ଷାତ ବିଷୟରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି।
ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଜୀବନ ଓ ଶିକ୍ଷା
ଲେଖକଙ୍କ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଜୀବନ ଅନେକ ଅସୁବିଧା ଓ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଅତିବାହିତ ହୋଇଥିଲା। ସେ ପୁରୀ ଜିଲ୍ଲା ସ୍କୁଲରେ ପଞ୍ଚମ ଶ୍ରେଣୀରେ ନାମ ଲେଖାଇଥିଲେ, ଯାହା ଆଜିକାଲି ଉଚ୍ଚବିଦ୍ୟାଳୟର ନବମ ଶ୍ରେଣୀ ସହିତ ସମାନ। ସେ ସମୟରେ ଶ୍ରେଣୀଗୁଡ଼ିକ ଉପରୁ ତଳକୁ ଗଣାଯାଉଥିଲା। ଲେଖକଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ପେଣ୍ଡାବାଳ ଓ କାନରେ ନୋଳି ଝୁଲୁଥିଲା, ଯାହା ପାଇଁ ଅନେକେ ତାଙ୍କୁ "ନାଟୁଆ ପିଲା" କିମ୍ବା "ପୂଜାରୀ" ବୋଲି ଚିଡ଼ାଉଥିଲେ। ପିତାଙ୍କ ପୈତୃକ ଜମି ବିକ୍ରି କରି ତାଙ୍କ ପଢ଼ାଖର୍ଚ୍ଚ ଚଳାଇବାକୁ ପଡ଼ିଥିଲା। ପ୍ରଥମେ ତାଙ୍କ ପାଖରେ ପ୍ରାୟ ଦେଢ଼ ଏକର ଜମି ଥିଲା, ଯାହା ବିକ୍ରି ହେବା ପରେ ପ୍ରାୟ ଷାଠିଏ ଟଙ୍କା ମିଳିଥିଲା। ଏହି କାରଣରୁ ତାଙ୍କୁ ଖର୍ଚ୍ଚ କମାଇ ଚଳିବାକୁ ପଡ଼ିଥିଲା।
ଆର୍ଥିକ ସଂଘର୍ଷ ଓ ଅଭାବ
ଲେଖକଙ୍କୁ ଅନେକ ସମୟରେ ପଇସା ଅଭାବରୁ ଉପବାସ ରହିବାକୁ ପଡ଼ୁଥିଲା। ଛାତ୍ରାବାସରେ ଚାଉଳ ପଡ଼ିବା ବନ୍ଦ ହୋଇଗଲେ ସେ ଅନ୍ୟତ୍ର ଖାଇବାକୁ ଯାଉଥିଲେ, ଯାହାକୁ ସେ "ସମୁଦ୍ରକୂଳ" ଓ "ପବନ" ଖାଇବା ସହିତ ତୁଳନା କରିଛନ୍ତି। ଥରେ ସେ ଏହିପରି ପୂରା ଦୁଇଦିନ ଉପବାସ ରହିଥିଲେ। ତାଙ୍କର ମାସିକ ଯାବତୀୟ ଖର୍ଚ୍ଚ ମାତ୍ର ଚାରି ଟଙ୍କାରେ ଚଳୁଥିଲା, ଯେଉଁଥିରୁ ଖାଇବା ଖର୍ଚ୍ଚ ହାରାହାରି ତିନି ଟଙ୍କା ଚାରି ଅଣା ପଡ଼ୁଥିଲା।
- ଉଦାହରଣ: ଲେଖକ ଥରେ ସିଂହଦ୍ୱାର ପାଖେ ଥିବା ଏକ ଗୁଡ଼ିଆ ଦୋକାନକୁ ଗୋଟିଏ ପଇସା ଧରି ଯାଇଥିଲେ। ସେଠାରେ ସେ "ପୁରିଂ" ନାମକ ଏକ ଜିନିଷ କିଣିଥିଲେ। ଦୋକାନୀ ଦୟାପରବଶ ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ସେଥିରେ କିଛି ରସଗୋଲାର ରସ ପକାଇ ଦେଇଥିଲା। ଏହା ତାଙ୍କ ପାଇଁ "ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ହାତ ବଢ଼ାଇବା" ସଦୃଶ ଥିଲା, ଯାହା ଏକ ଅପହଞ୍ଚ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପାଇଁ ପ୍ରୟାସକୁ ବୁଝାଏ।
ରାମକୃଷ୍ଣ ବୋଷଙ୍କ ସହିତ ସାକ୍ଷାତ
ଲେଖକଙ୍କ ପିତା ତାଙ୍କୁ କଟକର ଖ୍ୟାତନାମା ଓକିଲ ହରିବଲ୍ଲଭ ବୋଷଙ୍କ ପୁତୁରା ରାମକୃଷ୍ଣ ବୋଷଙ୍କ ପାଖକୁ ଏକ ଚିଠି ଦେଇ ପଠାଇଥିଲେ। ରାମକୃଷ୍ଣ ବୋଷ "ଶଶିନିକେତନ"ରେ ରହୁଥିଲେ। ଲେଖକଙ୍କୁ ଦେଖିବା ପରେ ରାମକୃଷ୍ଣ ବୋଷ ତାଙ୍କ ହାତରେ ପାଞ୍ଚଟି ଟଙ୍କା ଦେଇ ଆଉ ନ ଆସିବାକୁ କହିଥିଲେ।
ପ୍ରବେଶିକା ପରୀକ୍ଷା ଓ ବୃତ୍ତି
ଲେଖକ ପ୍ରବେଶିକା ପରୀକ୍ଷା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଉଥିଲେ। ସେ ସମୟରେ ବଙ୍ଗ, ବିହାର ଓ ଓଡ଼ିଶାରେ ପ୍ରଥମ ଦଶଜଣ ପରୀକ୍ଷାର୍ଥୀ ମାସିକ କୋଡ଼ିଏ ଟଙ୍କା ଲେଖାଏଁ ବୃତ୍ତି ପାଉଥିଲେ। ଲେଖକଙ୍କର ପାଞ୍ଚ ଟଙ୍କା ପାଇବା ଆଶା ବୃଥା ହୋଇଥିଲା। ତାଙ୍କ ସାଙ୍ଗ ନରେନ୍ଦ୍ର ସିଂହ ଚାରିବର୍ଷ ଫେଲ୍ ହେବା ପରେ ୧୯୦୬ ମସିହାରେ ତାଙ୍କ ସହିତ ପ୍ରବେଶିକା ପାସ୍ କରିଥିଲେ। ଲେଖକ ଦ୍ୱିତୀୟ ଶ୍ରେଣୀରେ ପାସ୍ କରିଥିବା ବେଳେ ନରେନ୍ଦ୍ର ସିଂହ ତୃତୀୟ ଶ୍ରେଣୀରେ ପାସ୍ କରିଥିଲେ। ଏହି ସମସ୍ତ ଦୁଃଖକଷ୍ଟ ଓ ଅଭାବ ଅନଟନ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଲେଖକ ନିଜ ଲକ୍ଷ୍ୟ ହାସଲ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ।