ନିର୍ବାସିତ: ପ୍ରତିକୂଳ ପରିସ୍ଥିତିରେ ସ୍ଥିରତା (Resilience in Adversity)
ପରିଚୟ
"ନିର୍ବାସିତ" କବିତା ଆମକୁ ଜୀବନର କଠିନତା ଏବଂ ଏହି କଠିନତାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିବାର ଶକ୍ତି ବିଷୟରେ ଶିକ୍ଷା ଦିଏ । ଏହା ମାନବ ଜୀବନର ମୂଳ ଲକ୍ଷ୍ୟ, କଷ୍ଟ ସହିବାର କ୍ଷମତା ଏବଂ ଆଶାବାଦୀ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣକୁ ପ୍ରତିପାଦିତ କରେ । ଜୀବନରେ ଦୁଃଖ, କଷ୍ଟ, ଅଭାବ ଓ ଅନଟନ ଆସିଲେ ମଧ୍ୟ ମଣିଷ କିପରି ଧୈର୍ଯ୍ୟର ସହିତ ତାହାର ସମ୍ମୁଖୀନ ହୋଇ ସଫଳତା ହାସଲ କରିପାରିବ, ତାହା ଏହି ଅଧ୍ୟାୟର ମୁଖ୍ୟ ବିଷୟବସ୍ତୁ ।
ପ୍ରତିକୂଳ ପରିସ୍ଥିତିରେ ସ୍ଥିରତା (Resilience)
ପ୍ରତିକୂଳ ପରିସ୍ଥିତିରେ ସ୍ଥିରତା ବା 'Resilience' ହେଉଛି ଜୀବନରେ ଆସୁଥିବା ବାଧାବିଘ୍ନ, ଦୁଃଖ, କଷ୍ଟ, ବିଫଳତା ଏବଂ ଚାପକୁ ସାମ୍ନା କରି ତାହାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିବାର କ୍ଷମତା । ଏହା କେବଳ କଷ୍ଟକୁ ସହିବା ନୁହେଁ, ବରଂ ସେଥିରୁ ଶିକ୍ଷାଲାଭ କରି ଆଗକୁ ବଢ଼ିବା ।
କବିତାରୁ ପ୍ରେରଣା
"ନିର୍ବାସିତ" କବିତାରେ କବି ମଣିଷକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ କହିଛନ୍ତି ଯେ:
- "ଝୁରି ମରିବାକୁ ବୁଡ଼ି ମରିବାକୁ ମଣିଷ ଜନମି ନାହିଁ |" ([[7]]) – ମଣିଷ ଦୁଃଖରେ ଭାଙ୍ଗିପଡ଼ିବା ପାଇଁ କିମ୍ବା ନିରାଶ ହୋଇ ମରିଯିବା ପାଇଁ ଜନ୍ମ ହୋଇନାହିଁ ।
- ଜୀବନ କେବଳ ବିଳାସର ଲୀଳା ନିକେତନ ନୁହେଁ । ଏଠାରେ ଅତ୍ୟାଚାର, ଦୁଃଖ ଓ ଅଭାବ ମଧ୍ୟ ରହିଛି । କିନ୍ତୁ ଏହା ଧ୍ୱଂସର ଯାତ୍ରୀ କିମ୍ବା ମୃତ୍ୟୁର ଧାତ୍ରୀ ନୁହେଁ । (ଦେଖନ୍ତୁ: [[1]])
- ଏହି ଜଗତ କର୍ମର ଶୁଭ ଭୁବନ । ତେଣୁ ଲାଜ, ଭୟ, ଅପମାନ ଓ ଅହମିକା ତ୍ୟାଗ କରି ଦେବତ୍ୱର ପରୀକ୍ଷାରେ ଜୟୀ ହୋଇ ବୀରତ୍ୱର ଟୀକା ଲାଭ କରିବା ଉଚିତ୍ । (ଦେଖନ୍ତୁ: [[1]])
- ଶହ ଶହ କ୍ଷତ ଏବଂ ରକ୍ତସ୍ରାବ ସତ୍ତ୍ୱେ ମଣିଷ କ୍ଳିଷ୍ଟ ବା କ୍ଷୀଣ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ । ଶହ ଶହ କଳୁଷର କଳଙ୍କ କାଳିରେ ମଧ୍ୟ ହୀନ ବା ଦୀନ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ । ମଣିଷ ବିଧାତାର ବରପୁତ୍ର । ତେଣୁ ମୃତ୍ୟୁର ରଜ୍ଜୁ ଛିଣ୍ଡାଇ ଜୀବନର ସୂତ୍ର ଧରିବା ଉଚିତ୍ । (ଦେଖନ୍ତୁ: [[1]])
ଏହି ଉକ୍ତିଗୁଡ଼ିକ ମାଧ୍ୟମରେ କବି ମଣିଷକୁ କଠିନ ପରିସ୍ଥିତିରେ ନିରାଶ ନ ହୋଇ ସାହସର ସହିତ ଆଗକୁ ବଢ଼ିବାକୁ ପ୍ରେରଣା ଦେଇଛନ୍ତି ।
ପ୍ରତିକୂଳ ପରିସ୍ଥିତିରେ ସ୍ଥିରତାର ଉଦାହରଣ
ଆମ ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ଜଣେ ଛାତ୍ରଙ୍କ ଜୀବନୀ ଏହାର ଏକ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଉଦାହରଣ:
ଉଦାହରଣ ୧: ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ଓ ଶିକ୍ଷା ପ୍ରତି ଆଗ୍ରହ ଜଣେ ଛାତ୍ର ପଇସା ଅଭାବରୁ ଉପବାସ ରହୁଥିଲେ । ଛାତ୍ରାବାସରେ ଚାଉଳ ମିଳିବା ବନ୍ଦ ହୋଇଯିବା ପରେ ମଧ୍ୟ ସେ ନିଜର ପାଠପଢ଼ା ଛାଡ଼ି ନଥିଲେ । ସେ କହିଥିଲେ, "ମୁଁ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖକଷ୍ଟ ସହି ଅଭାବ ଅନଟନ ମଧ୍ଯରେ ମାଟି କାମୁଡ଼ି ପଡ଼ିରହିଲି କାରଣ ମୁଁ ବାମନ ହେଲେ ସୁଦ୍ଧା ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ହାତ ବଢ଼ାଇଥିଲି |" (ଦେଖନ୍ତୁ: [[2]])
- ଆହ୍ୱାନ: ଅତ୍ୟଧିକ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ, ଖାଦ୍ୟର ଅଭାବ, ଛାତ୍ରାବାସରୁ ବାହାରିଯିବାର ଭୟ ।
- ସ୍ଥିରତା: ଛାତ୍ର ଜଣକ ଦୁଇ ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପବନ ଖାଇ ଉପବାସ ରହିଲେ, କିନ୍ତୁ ନିଜର ଲକ୍ଷ୍ୟରୁ ବିଚ୍ୟୁତ ହେଲେ ନାହିଁ । ସେ ନିଜର ପାଠପଢ଼ା ଜାରି ରଖିଲେ ଏବଂ ପ୍ରବେଶିକା ପରୀକ୍ଷାରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ଶ୍ରେଣୀରେ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ । ଏହା ତାଙ୍କର ଦୃଢ଼ ଇଚ୍ଛାଶକ୍ତି ଏବଂ ପ୍ରତିକୂଳ ପରିସ୍ଥିତିରେ ସ୍ଥିରତାର ପରିଚୟ ଦିଏ ।
ମେରମେଡ୍ ଫ୍ଲୋଚାର୍ଟ: ପ୍ରତିକୂଳ ପରିସ୍ଥିତିରେ ସ୍ଥିରତା
ସିଦ୍ଧାନ୍ତ
ଜୀବନରେ ସଫଳତା ପାଇଁ ପ୍ରତିକୂଳ ପରିସ୍ଥିତିରେ ସ୍ଥିରତା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ । କବିତା ଏବଂ ଉଦାହରଣ ମାଧ୍ୟମରେ ଆମେ ଶିଖିବା ଯେ କୌଣସି ପରିସ୍ଥିତିରେ ନିରାଶ ନ ହୋଇ, ସାହସର ସହିତ କର୍ମ କରି ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ ହିଁ ଜୀବନରେ ବିଜୟ ଲାଭ କରାଯାଇପାରିବ । ମଣିଷ ଏକ ଅମ୍ପତ ଦୀପ୍ତିର ସନ୍ତାନ, ତେଣୁ ତା'ର ମରଣ ନାହିଁ; କେବଳ ବିଜୟ ଓ ସଫଳତା ହିଁ ତା'ର ଭାଗ୍ୟ ।