ପ୍ରଜାତନ୍ତ୍ର: ଆହ୍ୱାନ ଓ ଲାଭ
ପ୍ରଜାତନ୍ତ୍ର ବା ଗଣତନ୍ତ୍ର ହେଉଛି ଏକ ଶାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଯେଉଁଠାରେ ଜନସାଧାରଣ ସର୍ବୋଚ୍ଚ କ୍ଷମତାର ଅଧିକାରୀ ହୋଇଥାନ୍ତି ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ବାଚିତ ପ୍ରତିନିଧିମାନଙ୍କ ମାଧ୍ୟମରେ ଶାସନ ପରିଚାଳିତ ହୁଏ। ଭାରତୀୟ ସମ୍ବିଧାନର ପ୍ରସ୍ତାବନା ଅନୁଯାୟୀ, ଭାରତକୁ ଏକ ସାର୍ବଭୌମ, ସମାଜବାଦୀ, ଧର୍ମ ନିରପେକ୍ଷ, ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ସାଧାରଣତନ୍ତ୍ର ରୂପେ ଗଠନ କରିବା ପାଇଁ ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ ନିଆଯାଇଛି। [[2]]
ପ୍ରଜାତନ୍ତ୍ରର ଲାଭ (Benefits of Democracy)
ଏକ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ନାଗରିକମାନଙ୍କୁ ନିମ୍ନଲିଖିତ ମୌଳିକ ଅଧିକାର ଓ ସୁଯୋଗ ପ୍ରଦାନ କରିଥାଏ:
- ନ୍ୟାୟ: ସାମାଜିକ, ଅର୍ଥନୈତିକ ଓ ରାଜନୈତିକ ନ୍ୟାୟ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିଥାଏ। ଏହାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ସମାଜର ପ୍ରତ୍ୟେକ ବ୍ୟକ୍ତି ବିନା ଭେଦଭାବରେ ନ୍ୟାୟ ପାଇବାର ଅଧିକାରୀ। [[2]]
- ସ୍ୱାଧୀନତା: ଚିନ୍ତା, ଅଭିବ୍ୟକ୍ତି, ପ୍ରତ୍ୟୟ, ଧର୍ମୀୟ ଓ ଉପାସନାର ସ୍ୱାଧୀନତା ପ୍ରଦାନ କରେ। ନାଗରିକମାନେ ନିଜର ମତ ପ୍ରକାଶ କରିବା ଏବଂ ନିଜ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ଧର୍ମ ପାଳନ କରିବାକୁ ସ୍ୱାଧୀନ। [[2]]
- ସମାନତା: ସ୍ଥିତି ଓ ସୁଯୋଗ ପ୍ରସାରରେ ସମାନତା ଉପଲବ୍ଧ କରାଇଥାଏ। ସମସ୍ତ ନାଗରିକଙ୍କୁ ସମାନ ସୁଯୋଗ ମିଳିବା ଉଚିତ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ନିଜର ବିକାଶ କରିପାରିବେ। [[2]]
- ଭ୍ରାତୃତ୍ୱ: ବ୍ୟକ୍ତି ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଏବଂ ରାଷ୍ଟ୍ରର ଏକତା ଓ ଅଖଣ୍ଡିତତା ରକ୍ଷା କରିବାରେ ସହାୟକ ହୁଏ। ଏହା ସମସ୍ତ ଜନତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସହାୟତା ଓ ଭ୍ରାତୃତ୍ୱକୁ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ କରିବାକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରେ। [[2]]
ଉଦାହରଣ: ଭାରତରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ନାଗରିକଙ୍କୁ ଭୋଟ୍ ଦେବାର ଅଧିକାର ମିଳିଛି, ଯାହା ସମାନତାର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଉଦାହରଣ। ଏହାଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ନିଜର ପ୍ରତିନିଧି ବାଛିପାରନ୍ତି।
ପ୍ରଜାତନ୍ତ୍ରର ଆହ୍ୱାନ (Challenges to Democracy)
ପ୍ରଜାତନ୍ତ୍ରର ଅନେକ ଲାଭ ଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ଏହା କିଛି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଆହ୍ୱାନର ସମ୍ମୁଖୀନ ହୋଇଥାଏ:
- ନରମା ରାଷ୍ଟ୍ରର ସମସ୍ୟା: ଗୁନାର ମିର୍ଡ଼ାଲ୍ଙ୍କ "ଏସିଆନ୍ ଡ୍ରାମା" ସନ୍ଦର୍ଭରେ ଭାରତ ପରି ବିକଶିତ ଦେଶରେ "ନରମା ରାଷ୍ଟ୍ର"ର ଲକ୍ଷଣ ଦେଖାଯାଏ। ଏହାର ବିଶେଷ ଲକ୍ଷଣ ହେଲା ସାମାଜିକ ଶୃଙ୍ଖଳାର ଅଭାବ। [[3]]
- ନିୟମ ଅମାନ୍ୟ: ଯେକୌଣସି ବ୍ୟବସ୍ଥା କିମ୍ବା ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ପ୍ରଣୟନ କରାଗଲେ, ତାହାକୁ ଅମାନ୍ୟ କରିବା ସ୍ଵଭାବରେ ପଡ଼ିଯାଇଛି। କର୍ମରେ ଅବହେଳା ଏବଂ ଆଦେଶର ପ୍ରତିରୋଧ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ତରରେ ଦେଖାଯାଏ। [[3]]
- ସ୍ୱାର୍ଥସିଦ୍ଧି: ଯାହାର ସାମାଜିକ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଅଛି କିମ୍ବା ରାଜନୈତିକ କ୍ଷମତା ଅଛି, ସେ ଅବାଧରେ ସ୍ଵାର୍ଥସିଦ୍ଧି କରି ଲାଗିଛି। ନେତୃମହଲରେ ସମୂହଦୃଷ୍ଟି ପରିବର୍ତ୍ତେ ସ୍ୱାର୍ଥଦୃଷ୍ଟି ବିଶେଷ ଭାବରେ ପ୍ରକଟିତ ହୋଇଛି। [[3]]
- ବେକାରୀ ଓ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ: ଯୋଜନା ସତ୍ତ୍ୱେ ବେକାରୀ ଓ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ବଢ଼ିବାରେ ଲାଗିଛି, ଯାହା ଅର୍ଥନୈତିକ ବିକାଶକୁ ପ୍ରତିହତ କରୁଛି। [[3]]
- ମାନବୀୟ ମୂଲ୍ୟବୋଧର ଅଧଃପତନ: ମାନବ ଚରିତ୍ରର ଅଧଃପତନ, ହିଂସା ଓ ଦ୍ୱେଷ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଛି। ମନୁଷ୍ୟ ନିଜର ମାନବୀୟ ମୂଲ୍ୟବୋଧ ହରାଇ ବସୁଛି, ଯାହା ଏକ ନୈତିକତା ଓ ନ୍ୟାୟରହିତ ସମାଜ ସୃଷ୍ଟି କରେ। [[6]]
- ଆଗ୍ରହ, ଆଭିମୁଖ୍ୟ ଓ ଆନ୍ତରିକତାର ଅଭାବ: ସମୂହର ବିକାଶ ପାଇଁ ଆଗ୍ରହ, ଆଭିମୁଖ୍ୟ ଏବଂ ଆନ୍ତରିକତାର ଏକାନ୍ତ ଅଭାବ ଦେଖାଯାଉଛି। [[3]]
ଉଦାହରଣ: ଯେତେବେଳେ ସରକାର ଏକ ନୂତନ ନିୟମ ପ୍ରଣୟନ କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଲୋକମାନେ ତାହାକୁ ଅମାନ୍ୟ କରନ୍ତି, ତାହା ପ୍ରଜାତନ୍ତ୍ର ପାଇଁ ଏକ ବଡ଼ ଆହ୍ୱାନ ସୃଷ୍ଟି କରେ।
ସିଦ୍ଧାନ୍ତ
ଏକ ସୁସ୍ଥ ଓ ସଫଳ ପ୍ରଜାତନ୍ତ୍ର ପାଇଁ ନାଗରିକମାନଙ୍କୁ ନିଜର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପ୍ରତି ସଚେତନ ରହିବା ଆବଶ୍ୟକ। ଦେଶର ଉନ୍ନତି ଓ ବିକାଶ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାରର ପରିଶ୍ରମ ଓ ସହଯୋଗ କରିବା, ଜାତୀୟ ସଂସ୍କୃତି ଓ ପରମ୍ପରାକୁ ସମ୍ମାନ ଦେବା, ଏବଂ ସର୍ବସାଧାରଣ ସମ୍ପତ୍ତିର ସୁରକ୍ଷା କରିବା ଆଦି ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ। [[2]]