ବନ୍ଧୁତାର ସାରମର୍ମ
ବନ୍ଧୁତା ମାନବ ସମ୍ପର୍କର ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଦିଗ। ଏହା କେବଳ ଦୁଇ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ନେହ, ବିଶ୍ୱାସ ଓ ସହଯୋଗର ବନ୍ଧନ ନୁହେଁ, ବରଂ ଜୀବନର ବିଭିନ୍ନ ପରିସ୍ଥିତିରେ ପରସ୍ପରକୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିବାର ଏକ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି। ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ଗୋପାଳଚନ୍ଦ୍ର ପ୍ରହରାଜଙ୍କ ମତରେ, ବନ୍ଧୁତାକୁ ମୁଖ୍ୟତଃ ଦୁଇ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇପାରେ: 'ହେତୁକ' ବା 'କାମର ପିଆରା' ବନ୍ଧୁତା ଏବଂ 'ନିଃସ୍ୱାର୍ଥ' ବା 'ଅହେତୁକୀ' ବନ୍ଧୁତା।
ବନ୍ଧୁତାର ପ୍ରକାରଭେଦ
ବନ୍ଧୁତାକୁ ଏକ ସରଳ ଚିତ୍ର ମାଧ୍ୟମରେ ବୁଝିବା:
-
ହେତୁକ ବା କାମର ପିଆରା ବନ୍ଧୁତା: ସଂସାରରେ ଅଧିକାଂଶ ବନ୍ଧୁତା 'ହେତୁକ' ବା 'କାମର ପିଆରା' ହୋଇଥାଏ। ଏହି ବନ୍ଧୁତା କୌଣସି ସ୍ୱାର୍ଥ, ପଦବୀ, ଧନ, ଯଶ ବା ପ୍ରତିପତ୍ତି ଯୋଗୁଁ ଗଢ଼ିଉଠିଥାଏ। ଯେତେବେଳେ ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି କୌଣସି ଉଚ୍ଚ ପଦବୀରେ ଥାଏ ବା ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ଉପକାର କରିବାକୁ ସକ୍ଷମ ଥାଏ, ସେତେବେଳେ 'ବନ୍ଧୁ'ମାନେ ପଙ୍ଗପାଳ ଭଳି ମାଡ଼ିଆସନ୍ତି। କିନ୍ତୁ କାର୍ଯ୍ୟ ସରିଗଲେ ବା ପଦବୀ ଚାଲିଗଲେ, ଏହି ବନ୍ଧୁତା-ବନ୍ଧନ ହୁଗୁଳା ହୋଇଯାଏ। ଏପରି ବନ୍ଧୁମାନେ ବିପଦ ସମୟରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିବା ପରିବର୍ତ୍ତେ ବିରୋଧରେ ଠିଆ ହେବାକୁ ମଧ୍ୟ କୁଣ୍ଠିତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ। ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ତାଙ୍କ ୫୭ ବର୍ଷର ଅନୁଭୂତିରେ ଏହି ପ୍ରକାର ବନ୍ଧୁତା ଅଧିକ ଦେଖିଛନ୍ତି।
-
ନିଃସ୍ୱାର୍ଥ ବା ଅହେତୁକୀ ବନ୍ଧୁତା: ଏହି ପ୍ରକାର ବନ୍ଧୁତା ସଂସାରରେ ବିରଳ। ଏହା କୌଣସି ଫଳର ଆଶା ନ ରଖି, ପ୍ରତ୍ୟୁପକାରର ଇଚ୍ଛା ନ କରି କେବଳ କର୍ତ୍ତବ୍ୟଜ୍ଞାନରେ ପରର ଉପକାର କରିବା ଉପରେ ଆଧାରିତ। ପ୍ରକୃତ ମିତ୍ରର ଲକ୍ଷଣ ନିମ୍ନଲିଖିତ ଭାବରେ ପ୍ରକାଶ କରାଯାଇଛି:
- ମିତ୍ରଙ୍କୁ ପାପରୁ ନିବୃତ୍ତ କରାନ୍ତି।
- ସର୍ବଦା ମିତ୍ରଙ୍କର ହିତସାଧନରେ ରତ ହୋଇଥାନ୍ତି।
- ମିତ୍ରଙ୍କର ଗୋପନୀୟ ବିଷୟମାନ ଗୋପନ ରଖନ୍ତି।
- ମିତ୍ରଙ୍କର ଅପ୍ରକଟିତ ଗୁଣମାନଙ୍କୁ ପ୍ରକଟିତ କରନ୍ତି।
- ମିତ୍ରଙ୍କ ସମ୍ପଦକାଳରେ ପାଖରେ ରହିବାକୁ ଆଗ୍ରହାନ୍ୱିତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ବିପଦ ପଡ଼ିଲେ ତାଙ୍କ ପାଖେ ପାଖେ ରହନ୍ତି।
ଏହି ପ୍ରକାର ବନ୍ଧୁତାକୁ 'ଅଫଳପେପସୁ ବନ୍ଧୁ, ପ୍ରକୃତ ବନ୍ଧୁ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଭଗବାନଙ୍କୁ 'ଦୀନବନ୍ଧୁ' ନାମ ଦିଆଯାଇଛି, କାରଣ ସେ ନିଃସ୍ୱାର୍ଥ ଭାବରେ ସମସ୍ତଙ୍କର ବନ୍ଧୁ।
ପ୍ରକୃତ ବନ୍ଧୁତାର ମହତ୍ତ୍ୱ
ପଣ୍ଡିତମାନେ ପ୍ରକୃତ ବନ୍ଧୁତାର ମହତ୍ତ୍ୱ ବର୍ଣ୍ଣନା କରି କହିଛନ୍ତି: "ଉତ୍ସବେ ବ୍ୟସନେଚୈବ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷେ ରାଷ୍ଟ୍ରବିପ୍ଲବେ ରାଜଦ୍ୱାରେ ଶ୍ମଶାନେ ଚ ଯଃ ତିଷ୍ଠତି ସ ବାନ୍ଧବଃ"। ଅର୍ଥାତ୍, ଯିଏ ଉତ୍ସବରେ, ଦୁଃଖରେ, ଦୁର୍ଭିକ୍ଷରେ, ରାଷ୍ଟ୍ରବିପ୍ଲବରେ, ରାଜଦ୍ୱାରରେ (ସରକାରୀ କାର୍ଯ୍ୟରେ) ଏବଂ ଶ୍ମଶାନରେ (ମୃତ୍ୟୁ ପରେ) ସାଥୀ ହୋଇ ରୁହେ, ସେ ହିଁ ପ୍ରକୃତ ବନ୍ଧୁ।
ଉଦାହରଣ: ଈଶ୍ୱରଚନ୍ଦ୍ର ବିଦ୍ୟାସାଗରଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତ
ଦିନେ ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ମହାତ୍ମା ଈଶ୍ୱରଚନ୍ଦ୍ର ବିଦ୍ୟାସାଗରଙ୍କୁ କହିଲେ ଯେ, ଅମୁକ ବ୍ୟକ୍ତି ତାଙ୍କ ନାମରେ ଭାରି ଦୁର୍ନାମ ରଟନା କରୁଛନ୍ତି। ଏହା ଶୁଣି ବିଦ୍ୟାସାଗର ଗୁମ୍ ଖାଇ ବସିଗଲେ। ରିପୋର୍ଟକାରୀ କାରଣ ପଚାରିବାରୁ ସେ କହିଲେ ଯେ, ସେ ଭାବୁଥିଲେ ସେ କେବେ ସେହି ନିନ୍ଦାକାରୀଙ୍କର କୌଣସି ଉପକାର କରିଛନ୍ତି କି ନାହିଁ। ତାଙ୍କର ମନେପଡ଼ିଲା ନାହିଁ ଯେ ସେ କେବେ ତାଙ୍କର କିଛି ଉପକାର କରିଛନ୍ତି। ତେଣୁ ସେ ବୁଝିପାରିଲେ ନାହିଁ ଯେ ସେ କାହିଁକି ତାଙ୍କର ଦୁର୍ନାମ କରୁଛନ୍ତି। ଏହି ଘଟଣା ପ୍ରକୃତ ବନ୍ଧୁତାର ଅଭାବ ଏବଂ ସ୍ୱାର୍ଥପରତାକୁ ସୂଚାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ଉପକାର ନ ମିଳିଲେ ବନ୍ଧୁତା ରହେନାହିଁ।
ସିଦ୍ଧାନ୍ତ: ସଂସାରରେ ନିଃସ୍ୱାର୍ଥ ବନ୍ଧୁତା ବିରଳ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଏହାର ମୂଲ୍ୟ ଅତୁଳନୀୟ। ଫଳର ଆଶା ନ ରଖି ପରୋପକାର କରିବା ହିଁ ପ୍ରକୃତ ବନ୍ଧୁତାର ମୂଳଦୁଆ।