ବନ୍ଧୁତା: ଉପକାର ଓ ଆହ୍ୱାନ
ବନ୍ଧୁତା ମାନବ ଜୀବନର ଏକ ଅବିଚ୍ଛେଦ୍ୟ ଅଙ୍ଗ। ଏହା ସମ୍ପର୍କର ଏକ ମୂଳଦୁଆ ଯାହା ବ୍ୟକ୍ତିର ସାମାଜିକ, ମାନସିକ ଓ ଭାବନାତ୍ମକ ବିକାଶରେ ସହାୟକ ହୁଏ। କିନ୍ତୁ ସଂସାରରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ବନ୍ଧୁତା ଦେଖାଯାଏ, ଯାହା ମଧ୍ୟରୁ କେତେକ ପ୍ରକୃତ ଓ ନିଃସ୍ୱାର୍ଥପର ହୋଇଥିବାବେଳେ ଅନ୍ୟ କେତେକ କେବଳ ସ୍ୱାର୍ଥ ଉପରେ ଆଧାରିତ।
ବନ୍ଧୁତାର ପ୍ରକାରଭେଦ
ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କ ଅନୁଭୂତି ଅନୁଯାୟୀ, ବନ୍ଧୁତାକୁ ମୁଖ୍ୟତଃ ଦୁଇ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇପାରେ:
- ହେତୁକ ବା କାମର ପିଆରା ବନ୍ଧୁତା: ଏହା ସଂସାରରେ ଅଧିକାଂଶ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଦେଖାଯାଏ (ପନ୍ଦର ପଣ ଉଣେଇଶି ଗଣ୍ଡା ତିନି କଡ଼ା ଦୁଇ କ୍ରାନ୍ତି)। ଏହି ବନ୍ଧୁତା ଧନ, ଯଶ, ପ୍ରତିପତ୍ତି, ପଦବୀ, କାର୍ଯ୍ୟସାଧନ ଶକ୍ତି, ବା ଭବିଷ୍ୟତ ଉପକାର ଆଶାରେ ଗଢ଼ିଉଠିଥାଏ। ଏହାକୁ "ମହାପ୍ରସାଦ ବା ଖୋଦାଙ୍କ ନାମ ଉପରେ ଗଢ଼ାହୋଇଥାଏ" ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି। ଏହି ବନ୍ଧୁତା "ଦେଖା-ସୁନ୍ଦର କଖାରୁ ବଡ଼ି" ସଦୃଶ, ଯାହା ବାହାରକୁ ସୁନ୍ଦର ଦେଖାଯାଏ କିନ୍ତୁ ଭିତରୁ ଶୂନ୍ୟ।
- ନିଃସ୍ୱାର୍ଥ ବା ଅହେତୁକୀ ବନ୍ଧୁତା: ଏହି ପ୍ରକାର ବନ୍ଧୁତା ସଂସାରରେ ବିରଳ। ଏହା ଫଳର କାମନା ନ ରଖି, ପ୍ରତ୍ୟୁପକାରର ଆଶା ନ କରି, କେବଳ କର୍ତ୍ତବ୍ୟଜ୍ଞାନରେ ପରର ଉପକାର କରିବା ଉପରେ ଆଧାରିତ। ଭଗବାନଙ୍କୁ "ଦୀନବନ୍ଧୁ" କୁହାଯିବାର କାରଣ ହେଉଛି ସେ ଦୀନମାନଙ୍କର ନିଃସ୍ୱାର୍ଥପର ବନ୍ଧୁ।
ପ୍ରକୃତ ବନ୍ଧୁତାର ଲକ୍ଷଣ (ଉପକାର)
ପଣ୍ଡିତମାନେ ସନ୍ମିତ୍ରର ନିମ୍ନଲିଖିତ ଲକ୍ଷଣମାନ ପ୍ରକାଶ କରିଛନ୍ତି:
- ମିତ୍ରଙ୍କୁ ପାପରୁ ନିବୃତ୍ତ କରାନ୍ତି।
- ସର୍ବଦା ମିତ୍ରଙ୍କର ହିତସାଧନରେ ରତ ହୋଇଥାନ୍ତି।
- ମିତ୍ରଙ୍କର ଗୋପନୀୟ ବିଷୟମାନ ଗୋପନ ରଖନ୍ତି।
- ମିତ୍ରଙ୍କର ଅପ୍ରକଟିତ ଗୁଣମାନଙ୍କୁ ପ୍ରକଟିତ କରନ୍ତି।
- ମିତ୍ରଙ୍କ ସମ୍ପଦକାଳରେ ପାଖରେ ରହିବାକୁ ଆଗ୍ରହାନ୍ଵିତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ବିପଦ ପଡ଼ିଲେ ତାଙ୍କ ପାଖେ ପାଖେ ରହନ୍ତି। ଏହି ଉକ୍ତି "ଉତ୍ସବେ ବ୍ୟସନେଚୈବ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷେ ରାଷ୍ଟ୍ରବିପ୍ଲବେ, ରାଜଦ୍ୱାରେ ଶ୍ମଶାନେ ଚ ଯଃ ତିଷ୍ଠତି ସ ବାନ୍ଧବଃ" ସହିତ ସମାନ।
- "ଅଫଳପେପସୁ ବନ୍ଧୁ, ପ୍ରକୃତ ବନ୍ଧୁ।"
ବନ୍ଧୁତାର ଆହ୍ୱାନ ଓ କୁପରିଣାମ (ଅପକାର)
- ସ୍ୱାର୍ଥପରତା: ଅଧିକାଂଶ ବନ୍ଧୁତା କାମ ହାସଲ ପାଇଁ ହୋଇଥାଏ। କାମ ସରିଗଲେ ବନ୍ଧୁତା-ବନ୍ଧନ ହୁଗୁଳା ହୋଇଯାଏ।
- ବିଶ୍ୱାସଘାତକତା: ଯେଉଁମାନେ ଉପକୃତ ହୋଇଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ପୁଣି କଟ୍ଟର ଦୁସ୍ମନ ହୋଇ ଠିଆହୁଅନ୍ତି। ଲେଖକଙ୍କ ଅନୁଭୂତି ଅନୁଯାୟୀ, ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କଠାରୁ ଉପକାର ପାଇଥିଲେ, ସେମାନେ ତାଙ୍କ ବିରୋଧରେ ଦୁର୍ନାମ ରଟନା କରିବାକୁ ବା ଧର୍ମାଧିକରଣରେ ସାକ୍ଷ୍ୟ ଦେବାକୁ କୁଣ୍ଠିତ ହେଲେ ନାହିଁ।
- ପଦବୀ ହରାଇଲେ ଶତ୍ରୁତା: ଯେଉଁଦିନ ବ୍ୟକ୍ତି ନିଜ ପଦବୀ ହରାଏ, ତା'ର ପୂର୍ବ ବନ୍ଧୁମାନେ ତା' ବିରୋଧରେ ହତିଆର ଧରି ଠିଆହୋଇଯାଆନ୍ତି। "ଆଜି ଯେ ବନ୍ଧୁତାସନେ କାଲି ସେ ଅରାତି" ପାଲଟିଯାଏ। ଏହି ସମ୍ପର୍କ "ଝୋଟ ନିଆଁ" ଭଳି ହୋଇଯାଏ।
- ସଂଘର୍ଷ: ଏହିପରି ସ୍ୱାର୍ଥପର ବନ୍ଧୁତା ଶେଷରେ "ଠରାଠରି, ଡରାଡରି, ଥରାଥରି, ଧରାଧରି, ପରାପରି, ମରାମରି, ସରାସରି ଓ ଶେଷକୁ ହାରାହାରି"ରେ ପରିଣତ ହୁଏ।
ଉଦାହରଣ
- ବିଦ୍ୟାସାଗରଙ୍କ ଉଦାହରଣ: ଦିନେ ମହାତ୍ମା ଈଶ୍ୱରଚନ୍ଦ୍ର ବିଦ୍ୟାସାଗରଙ୍କୁ ଜଣେ କହିଲେ ଯେ, "ଅମୁକ ଆପଣଙ୍କ ନାମରେ ଭାରି ଦୁର୍ନାମ ରଟନା କରୁଛନ୍ତି।" ବିଦ୍ୟାସାଗର ଗୁମ୍ ଖାଇ ବସିଗଲେ ଏବଂ କହିଲେ ଯେ ସେ ତାଙ୍କର କେବେ କୌଣସି ଉପକାର କରିଛନ୍ତି ବୋଲି ତାଙ୍କର ସ୍ମରଣ ହେଉନାହିଁ, ତେଣୁ ସେ କାହିଁକି ଦୁର୍ନାମ କରୁଛନ୍ତି, ତାହା ସେ ବୁଝିପାରୁନାହାନ୍ତି। ଏହି ଘଟଣା ସ୍ୱାର୍ଥପର ବନ୍ଧୁତାର କୁପରିଣାମକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ କରେ, ଯେଉଁଠାରେ ଉପକାର କଲେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରତ୍ୟୁପକାର ମିଳେନାହିଁ ବରଂ ଶତ୍ରୁତା ମିଳେ।
ସିଦ୍ଧାନ୍ତ
ପ୍ରକୃତ ବନ୍ଧୁତା ନିଃସ୍ୱାର୍ଥପରତା ଉପରେ ଆଧାରିତ ହେବା ଉଚିତ୍। ଫଳର ଆଶା ନ ରଖି କର୍ତ୍ତବ୍ୟଜ୍ଞାନରେ ପରୋପକାର କରିବା ହିଁ ପ୍ରକୃତ ବନ୍ଧୁତାର ମୂଳମନ୍ତ୍ର।