କୋଷଝିଲ୍ଲି ଓ କୋଷଭିତ୍ତି

ଦ୍ୱିତୀୟ ଅଧ୍ୟାୟ: କୋଷ ଓ ଏହାର ସଂଗଠନ

ଜୀବକୋଷର ମୁଖ୍ୟ ଅଂଶଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ କୋଷଝିଲ୍ଲୀ ଓ କୋଷଭିତ୍ତି ହେଉଛି ଦୁଇଟି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ବାହ୍ୟ ଆବରଣ। ଏହି ଦୁଇଟି କୋଷର ଆକାର, ଆକୃତି ଓ ସୁରକ୍ଷା ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିବାରେ ମୁଖ୍ୟ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି।

କୋଷଝିଲ୍ଲୀ (Plasma Membrane)

କୋଷଝିଲ୍ଲୀକୁ ଇଂରାଜୀରେ Cell membrane ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ। [[2]], [[3]], [[4]]

• ଉପସ୍ଥିତି: ଏହା ଉଦ୍ଭିଦ କୋଷ ଓ ପ୍ରାଣୀ କୋଷ ଉଭୟରେ ଉପସ୍ଥିତ ଥାଏ। [[2]], [[3]], [[4]]
• ସ୍ଥିତି: ପ୍ରାଣୀ କୋଷରେ ଏହା ସବୁଠାରୁ ବାହ୍ୟ ଆବରଣ ଅଟେ। ଉଦ୍ଭିଦ କୋଷରେ ଏହା କୋଷଭିତ୍ତିର ଠିକ୍ ଭିତର ପଟେ ଥାଏ। [[3]], [[4]]
• କାର୍ଯ୍ୟ:
  • ଏହା କୋଷର ଆକାର ଓ ଆକୃତି ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରେ। [[3]], [[4]]
  • ଏହା କୋଷ ଭିତରକୁ ଓ ବାହାରକୁ ପଦାର୍ଥର ଗତିକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରେ। (ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଭାବେ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହା ଏକ ମୌଳିକ କାର୍ଯ୍ୟ ଯାହା 'ବାହ୍ୟ ଆବରଣ'ରୁ ଅନୁମାନ କରାଯାଇପାରେ। ତେବେ, ପ୍ରସଙ୍ଗରେ 'ଆକାର ଓ ଆକୃତି ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ' ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯାଇଛି।)

କୋଷଭିତ୍ତି (Cell Wall)

କୋଷଭିତ୍ତିକୁ ଇଂରାଜୀରେ Cell wall ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ। [[2]], [[3]], [[4]]

• ଉପସ୍ଥିତି: ଏହା କେବଳ ଉଦ୍ଭିଦ କୋଷରେ ଉପସ୍ଥିତ ଥାଏ। [[2]], [[3]]
• ଅନୁପସ୍ଥିତି: ପ୍ରାଣୀ କୋଷରେ କୋଷଭିତ୍ତି ନଥାଏ। [[2]], [[3]], [[4]]
• ସ୍ଥିତି: ଉଦ୍ଭିଦ କୋଷରେ ଏହା କୋଷଝିଲ୍ଲୀର ବାହାର ପଟେ ଥିବା ସବୁଠାରୁ ବାହ୍ୟ ଆବରଣ ଅଟେ। [[3]], [[4]]
• କାର୍ଯ୍ୟ:
  • ଏହା ଉଦ୍ଭିଦ କୋଷକୁ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଓ ସ୍ଥାୟୀ ଆକାର ପ୍ରଦାନ କରେ। [[3]], [[4]]
  • ଏହା କୋଷକୁ ବାହ୍ୟ ଆଘାତ ଓ ଚାପରୁ ସୁରକ୍ଷା ଦିଏ। (ବାହ୍ୟ ଆବରଣ ଓ ଆକୃତି ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରୁଥିବାରୁ ଏହା ଅନୁମାନ କରାଯାଇପାରେ।)

କୋଷଝିଲ୍ଲୀ ଓ କୋଷଭିତ୍ତି ମଧ୍ୟରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ

| ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ | କୋଷଝିଲ୍ଲୀ (Plasma Membrane) | କୋଷଭିତ୍ତି (Cell Wall) | | :----------- | :---------------------------- | :-------------------- | | ଉପସ୍ଥିତି | ଉଭିଦ ଓ ପ୍ରାଣୀ କୋଷ ଉଭୟରେ ଥାଏ। [[2]], [[3]], [[4]] | କେବଳ ଉଦ୍ଭିଦ କୋଷରେ ଥାଏ। [[2]], [[3]] | | ସ୍ଥିତି | ପ୍ରାଣୀ କୋଷର ବାହ୍ୟ ଆବରଣ; ଉଦ୍ଭିଦ କୋଷରେ କୋଷଭିତ୍ତିର ଭିତର ପଟେ। [[3]], [[4]] | ଉଦ୍ଭିଦ କୋଷର ସବୁଠାରୁ ବାହ୍ୟ ଆବରଣ। [[3]], [[4]] | | ଆକୃତି ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ | କୋଷର ଆକାର ଓ ଆକୃତି ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରେ। [[3]], [[4]] | ଉଦ୍ଭିଦ କୋଷର ଆକାର ଓ ଆକୃତି ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରେ। [[3]], [[4]] |

ଉଦାହରଣ

ଗୋଟିଏ ଅଜ୍ଞାତ କୋଷକୁ ଅଣୁବୀକ୍ଷଣ ଯନ୍ତ୍ରରେ ପରୀକ୍ଷା କରାଗଲା। ଯଦି କୋଷଟିରେ କୋଷଭିତ୍ତି ଉପସ୍ଥିତ ଥାଏ, ତେବେ ଏହା କେଉଁ ପ୍ରକାରର କୋଷ ହେବ? ଯଦି କୋଷଭିତ୍ତି ଅନୁପସ୍ଥିତ ଥାଏ, ତେବେ ଏହା କେଉଁ ପ୍ରକାରର କୋଷ ହେବ?

ଉତ୍ତର: ଯଦି କୋଷରେ କୋଷଭିତ୍ତି ଉପସ୍ଥିତ ଥାଏ, ତେବେ ଏହା ଏକ ଉଦ୍ଭିଦ କୋଷ ଅଟେ। ଯଦି କୋଷରେ କୋଷଭିତ୍ତି ଅନୁପସ୍ଥିତ ଥାଏ, ତେବେ ଏହା ଏକ ପ୍ରାଣୀ କୋଷ ଅଟେ। ଏହି ନିର୍ଣ୍ଣୟ କୋଷଭିତ୍ତିର ଉପସ୍ଥିତି କେବଳ ଉଦ୍ଭିଦ କୋଷରେ ଥିବା ତଥ୍ୟ ଉପରେ ଆଧାରିତ। [[2]], [[3]]