ଟିସୁ ତନ୍ତ୍ର ପରିଚୟ (Introduction to Tissue System)

ଜୀବନ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଏବଂ ଉଦ୍ଭିଦମାନଙ୍କ ଶରୀରରେ କୋଷଗୁଡ଼ିକ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପାଦନ କରିଥାନ୍ତି। ଏହିପରି ସମାନ ଗଠନ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା କୋଷଗୁଡ଼ିକର ସମାହାରକୁ ଟିସୁ (Tissue) କୁହାଯାଏ। ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଟିସୁ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ଏକ ଟିସୁ ତନ୍ତ୍ର (Tissue System) ଗଠନ କରନ୍ତି, ଯାହା ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥାଏ। ଟିସୁ ତନ୍ତ୍ରକୁ ମୁଖ୍ୟତଃ ଦୁଇ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଏ: ଉଭିଦ ଟିସୁ ଏବଂ ପ୍ରାଣୀ ଟିସୁ। [[1]]

ଉଭିଦ ଟିସୁ (Plant Tissue)

ଉଭିଦ ଟିସୁକୁ ମୁଖ୍ୟତଃ ଦୁଇ ପ୍ରକାରରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଏ: ମେରିଷ୍ଟେମାଟିକ୍‌ ଟିସୁ ଓ ସ୍ଥାୟୀ ଟିସୁ। [[3]]

୧. ମେରିଷ୍ଟେମାଟିକ୍‌ ଟିସୁ (Meristematic Tissue)

ଏହି ଟିସୁର କୋଷଗୁଡ଼ିକରେ ବିଭାଜନ କ୍ଷମତା ଥାଏ ଏବଂ ଏହା ଉଭିଦର ବୃଦ୍ଧିରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ। ମେରିଷ୍ଟେମାଟିକ୍‌ ଟିସୁକୁ ତିନି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଏ: [[3]], [[7]]

• ଅଗ୍ରସ୍ଥ ମେରିଷ୍ଟେମ୍‌ (Apical Meristem): ଏହା କାଣ୍ଡ ଓ ଚେରର ଅଗ୍ରଭାଗରେ ରହି ସେମାନଙ୍କର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ବୃଦ୍ଧି କରିଥାଏ। ଶାଖା, ଡାଳ, ଚେର, ପତ୍ର ଓ ଫୁଲର ଉତ୍ପତ୍ତି ଏହି ଟିସୁ ଦ୍ୱାରା ହୋଇଥାଏ।
• ପାର୍ଶ୍ଵ ମେରିଷ୍ଟେମ୍‌ (Lateral Meristem): ଏହା କାଣ୍ଡ ଓ ମୂଳରେ ଅନୁଲମ୍ବ ଭାବରେ ରହି କାଣ୍ଡ ଓ ଚେର ମୋଟା ହେବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।
• ଅନ୍ତର୍ବିଷ୍ଟ ମେରିଷ୍ଟେମ୍‌ (Intercalary Meristem): ଏହା ସାଧାରଣତଃ ଏକବୀଜ ପତ୍ରୀ ଉଦ୍ଭିଦମାନଙ୍କ କାଣ୍ଡରେ ଥିବା ଗଣ୍ଠି ଉପରେ ଓ ପତ୍ରଡେମ୍ଫର ମୂଳରେ ରହିଥାଏ। ଏହାର କୋଷଗୁଡ଼ିକର ବିଭାଜନ ଦ୍ୱାରା ଗଣ୍ଠି ଉପର ପର୍ବ (Internode) ଲମ୍ବରେ ବୃଦ୍ଧି ଘଟିଥାଏ। [[3]]

୨. ସ୍ଥାୟୀ ଟିସୁ (Permanent Tissue)

ମେରିଷ୍ଟେମାଟିକ୍‌ ଟିସୁରୁ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିବା କୋଷମାନଙ୍କର କ୍ରମବିକାଶ, ଗଠନ ଓ ପୃଥକୀକରଣ ଘଟି ସ୍ଥାୟୀ ଟିସୁ ଗଠିତ ହୋଇଥାଏ। ଏହି ଟିସୁର କୋଷଗୁଡ଼ିକରେ ସାଧାରଣତଃ ବିଭାଜନ କ୍ଷମତା ନଥାଏ। ସ୍ଥାୟୀ ଟିସୁକୁ ମୁଖ୍ୟତଃ ଦୁଇ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଏ: ସରଳ ଟିସୁ ଓ ଜଟିଳ ଟିସୁ। [[3]]

• ସରଳ ଟିସୁ (Simple Tissue): ଏହି ଟିସୁ ଗୋଟିଏ ପ୍ରକାରର କୋଷକୁ ନେଇ ଗଠିତ। ଏହାର ତିନୋଟି ପ୍ରକାର ହେଉଛି: [[3]], [[6]]

  • ପାରେନ୍‌କାଇମା (Parenchyma): ଜୀବନ୍ତ କୋଷ, ଖାଦ୍ୟ ସଂରକ୍ଷଣ ଓ ପ୍ରସ୍ତୁତିରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।
  • କୋଲେନ୍‌କାଇମା (Collenchyma): ଜୀବନ୍ତ କୋଷ, ଉଭିଦକୁ ଯାନ୍ତ୍ରିକ ଶକ୍ତି ପ୍ରଦାନ କରେ।
  • ସ୍କ୍ଲେରେନ୍‌କାଇମା (Sclerenchyma): ମୃତ କୋଷ, ଉଭିଦକୁ ଦୃଢ଼ତା ଓ ଶକ୍ତି ପ୍ରଦାନ କରେ। ଏହା ଫାଇବର (Fibre) ଓ ଦୃଢ଼କୋଷ (Sclereids) ପ୍ରକାରର ହୋଇଥାଏ। [[3]], [[5]]

• ଜଟିଳ ଟିସୁ (Complex Tissue): ଏହି ପ୍ରକାରର ଟିସୁ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ସରଳ ଟିସୁକୁ ନେଇ ଗଠିତ ହୋଇଥାଏ, କିନ୍ତୁ ସମସ୍ତ କୋଷ ସଂଯୋଜିତ ହୋଇ ଗୋଟିଏ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପାଦନ କରିଥାନ୍ତି। ଜଟିଳ ଟିସୁ ଦୁଇ ପ୍ରକାରର: [[3]], [[5]]

  • ଜାଇଲେମ୍‌ (Xylem): ଏହା ଟ୍ରାକିଡ଼ (Tracheid), ଭେସେଲ୍‌ (Vessel), ଜାଇଲେମ୍‌ ପାରେନ୍‌କାଇମା (Xylem Parenchyma) ଓ ଜାଇଲେମ୍‌ ଫାଇବର (Xylem Fibre) କୁ ନେଇ ଗଠିତ। ଏହି ଟିସୁ ମଧ୍ୟ ଦେଇ ଭୂଲମ୍ବ ଭାବରେ ଜଳ ଓ ଲବଣ ସରବରାହ ହୁଏ। [[5]]
  • ଫ୍ଲୋଏମ୍‌ (Phloem): ଏହା ସିଭ୍‌ଟ୍ୟୁବ୍‌ (Sieve Tube), କମ୍ପାନିଅନ୍‌ ସେଲ୍‌ (Companion Cell), ଫ୍ଲୋଏମ୍‌ ପାରେନ୍‌କାଇମା (Phloem Parenchyma) ଓ ଫ୍ଲୋଏମ୍‌ ଫାଇବର (Phloem Fibre) କୁ ନେଇ ଗଠିତ। ଏହି ଟିସୁ ମଧ୍ୟ ଦେଇ ଖାଦ୍ୟ ପଦାର୍ଥ ପତ୍ରରୁ ଉଭିଦର ବିଭିନ୍ନ ଅଂଶକୁ ଯାଇଥାଏ। [[5]]

ପ୍ରାଣୀ ଟିସୁ (Animal Tissue)

ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଶରୀରରେ ମଧ୍ୟ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଟିସୁ ଥାଏ। ସେଥିମଧ୍ୟରୁ ଏପିଥେଲିଆଲ ଟିସୁ (Epithelial Tissue) ଅନ୍ୟତମ। [[2]], [[4]]

ଏପିଥେଲିଆଲ ଟିସୁ (Epithelial Tissue)

ଏହି ଟିସୁ ପ୍ରାଣୀ ଶରୀରର ବାହ୍ୟ ଆବରଣ ଓ ଅଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ଅଙ୍ଗପ୍ରତ୍ୟଙ୍ଗର ଭିତର ପୃଷ୍ଠକୁ ଆବୃତ କରିଥାଏ। ଏହାର କୋଷଗୁଡ଼ିକ ଅତି ନିକଟରେ ସଜା ହୋଇ ରହିଥାନ୍ତି। ଏପିଥେଲିଆଲ ଟିସୁକୁ ମୁଖ୍ୟତଃ ଦୁଇ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଏ: [[4]], [[8]]

• ସରଳ ବା ଏକସ୍ତର ବିଶିଷ୍ଟ ଏପିଥେଲିୟମ୍‌ (Simple Epithelium): ଏହା ଗୋଟିଏ ସ୍ତରର କୋଷକୁ ନେଇ ଗଠିତ। ଏହାର ପ୍ରକାରଭେଦଗୁଡ଼ିକ ହେଲା:
  • ସ୍କ୍ଵାମସ୍‌ ଏପିଥେଲିୟମ୍‌ (Squamous Epithelium): ଚେପଟା କୋଷ।
  • ସ୍ତମ୍ଭାକାର ଏପିଥେଲିୟମ୍‌ (Columnar Epithelium): ସ୍ତମ୍ଭ ଭଳି ଲମ୍ବା କୋଷ।
  • ଘନାକାର ଏପିଥେଲିୟମ୍‌ (Cuboidal Epithelium): ଘନ ଆକାରର କୋଷ।
  • କୁଟସ୍ତରୀକୃତ ଏପିଥେଲିୟମ୍‌ (Pseudostratified Epithelium): ଏକ ସ୍ତରୀୟ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ବହୁସ୍ତରୀୟ ଭଳି ଦେଖାଯାଏ।
• ଜଟିଳ ବା ବହୁସ୍ତର ବିଶିଷ୍ଟ ଏପିଥେଲିୟମ୍‌ (Stratified Epithelium): ଏହା ଏକାଧିକ ସ୍ତରର କୋଷକୁ ନେଇ ଗଠିତ। [[8]]