ମେରିଷ୍ଟେମାଟିକ୍ ଟିସୁ (Meristematic Tissue)
ଉଦ୍ଭିଦ ଶରୀରରେ ଥିବା ଏକ ବିଶେଷ ପ୍ରକାରର ଟିସୁ ହେଉଛି ମେରିଷ୍ଟେମାଟିକ୍ ଟିସୁ, ଯାହା ଉଦ୍ଭିଦର ବୃଦ୍ଧି ଏବଂ ବିକାଶରେ ମୁଖ୍ୟ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥାଏ। ଏହି ଟିସୁର କୋଷଗୁଡ଼ିକ ନିରନ୍ତର ବିଭାଜିତ ହୋଇପାରନ୍ତି।
ମେରିଷ୍ଟେମାଟିକ୍ ଟିସୁର ପ୍ରକାରଭେଦ
ମେରିଷ୍ଟେମାଟିକ୍ ଟିସୁକୁ ମୁଖ୍ୟତଃ ଦୁଇଟି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇପାରେ:
- ପ୍ରାଥମିକ ମେରିଷ୍ଟେମ୍ (Primary Meristem): ଏହା ଉଦ୍ଭିଦର ପ୍ରାଥମିକ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଦାୟୀ।
- ଉତ୍ତର ମେରିଷ୍ଟେମ୍ (Secondary Meristem): ଏହା ଉଦ୍ଭିଦର ଦ୍ୱିତୀୟକ ବୃଦ୍ଧି, ଅର୍ଥାତ୍ ମୋଟା ହେବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।
ଏହା ବ୍ୟତୀତ, ଉଦ୍ଭିଦର ବିଭିନ୍ନ ଅଂଶରେ ସେମାନଙ୍କର ଅବସ୍ଥିତି ଅନୁଯାୟୀ ମେରିଷ୍ଟେମାଟିକ୍ ଟିସୁକୁ ତିନି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଏ:
- ଅଗ୍ରସ୍ଥ ମେରିଷ୍ଟେମ୍ (Apical Meristem)
- ପାର୍ଶ୍ୱ ମେରିଷ୍ଟେମ୍ (Lateral Meristem)
- ଅନ୍ତର୍ବିଷ୍ଟ ମେରିଷ୍ଟେମ୍ (Intercalary Meristem)
ଅବସ୍ଥିତି ଅନୁଯାୟୀ ମେରିଷ୍ଟେମାଟିକ୍ ଟିସୁର ବିଶଦ ବର୍ଣ୍ଣନା
-
ଅଗ୍ରସ୍ଥ ମେରିଷ୍ଟେମ୍ (Apical Meristem):
- ଅବସ୍ଥିତି: ଏହା କାଣ୍ଡ ଓ ଚେରର ଅଗ୍ରଭାଗରେ ରହିଥାଏ।
- କାର୍ଯ୍ୟ: ଏହି ଟିସୁ କାଣ୍ଡ ଓ ଚେରର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ବୃଦ୍ଧି କରିଥାଏ। ଏହାଛଡ଼ା, ଶାଖା, ଡାଳ, ଚେର, ପତ୍ର ଓ ଫୁଲର ଉତ୍ପତ୍ତି ଏହି ମେରିଷ୍ଟେମ୍ ଟିସୁ ଦ୍ୱାରା ହୋଇଥାଏ।
-
ପାର୍ଶ୍ୱ ମେରିଷ୍ଟେମ୍ (Lateral Meristem):
- ଅବସ୍ଥିତି: ଏହା କାଣ୍ଡ ଓ ମୂଳରେ ଅନୁଲମ୍ବ ପଟ୍ଟୀ (Longitudinal Plate) ଭାବରେ ରହିଥାଏ।
- କାର୍ଯ୍ୟ: ଏହି ଟିସୁ କାଣ୍ଡ ଓ ଚେର ମୋଟା ହେବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ। ଏହି ଟିସୁ କ୍ରମବିକାଶ, ଗଠନ ଓ ପୃଥକୀକରଣ ଘଟି ସ୍ଥାୟୀ ଟିସୁ ପାଇଁ ଗଠିତ ହୋଇଥାଏ।
-
ଅନ୍ତର୍ବିଷ୍ଟ ମେରିଷ୍ଟେମ୍ (Intercalary Meristem):
- ଅବସ୍ଥିତି: ଏହା ସାଧାରଣତଃ ଏକବୀଜପତ୍ରୀ ଉଦ୍ଭିଦମାନଙ୍କ କାଣ୍ଡରେ ଥିବା ଗଣ୍ଠି ଉପରେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ପତ୍ରଡେମ୍ଫର ମୂଳରେ ରହିଥାଏ।
- କାର୍ଯ୍ୟ: ଏହି ଟିସୁରେ ଥିବା କୋଷମାନଙ୍କର ବିଭାଜନ ଦ୍ୱାରା ଗଣ୍ଠି ଉପର ପର୍ବ (Internode) ର ଲମ୍ବରେ ବୃଦ୍ଧି ଘଟିଥାଏ।
କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ଉଦାହରଣ
ଏକ ଉଦ୍ଭିଦର ବୃଦ୍ଧିକୁ ବିଚାର କରାଯାଉ। ଯେତେବେଳେ ଏକ ଚାରା ଗଛ ବଢ଼ିବା ଆରମ୍ଭ କରେ, ତାହାର କାଣ୍ଡ ଓ ଚେରର ଅଗ୍ରଭାଗରେ ଥିବା ଅଗ୍ରସ୍ଥ ମେରିଷ୍ଟେମ୍ କୋଷଗୁଡ଼ିକ ନିରନ୍ତର ବିଭାଜିତ ହୋଇ ଗଛକୁ ଉପରକୁ ଓ ଚେରକୁ ତଳକୁ ଲମ୍ବରେ ବଢ଼ାଇଥାଏ। ଏହା ଫଳରେ ଗଛର ଉଚ୍ଚତା ବୃଦ୍ଧି ପାଏ। ସମୟକ୍ରମେ, ଗଛଟି ମୋଟା ହେବା ଆରମ୍ଭ କରେ। ଏହି ମୋଟା ହେବା ପ୍ରକ୍ରିୟା ପାର୍ଶ୍ୱ ମେରିଷ୍ଟେମ୍ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ଭବ ହୋଇଥାଏ, ଯାହା କାଣ୍ଡ ଓ ଚେରର ପାର୍ଶ୍ୱ ଭାଗରେ ରହିଥାଏ। ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ବାଉଁଶ ଗଛରେ ଗଣ୍ଠି ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ପର୍ବଗୁଡ଼ିକର ଲମ୍ବ ବୃଦ୍ଧି ଅନ୍ତର୍ବିଷ୍ଟ ମେରିଷ୍ଟେମ୍ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ଭବ ହୋଇଥାଏ, ଯାହା ଗଣ୍ଠି ଉପରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଏହି ତିନି ପ୍ରକାରର ମେରିଷ୍ଟେମାଟିକ୍ ଟିସୁର ସମନ୍ୱିତ କାର୍ଯ୍ୟ ଯୋଗୁଁ ଉଦ୍ଭିଦର ସାମଗ୍ରିକ ବୃଦ୍ଧି ସମ୍ଭବ ହୋଇଥାଏ।