ସ୍ଥାୟୀ ଟିସୁ (Permanent Tissue)
ଉଦ୍ଭିଦ ଶରୀରରେ ମେରିଷ୍ଟେମାଟିକ୍ ଟିସୁରୁ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିବା କୋଷମାନଙ୍କର କ୍ରମବିକାଶ, ଗଠନ ଓ ପୂଥକୀକରଣ ଘଟି ସ୍ଥାୟୀ ଟିସୁ ଗଠିତ ହୋଇଥାଏ। ଏହି ଟିସୁର କୋଷଗୁଡ଼ିକ ବିଭାଜନ କ୍ଷମତା ହରାଇଥାନ୍ତି ଏବଂ ଉଦ୍ଭିଦ ଶରୀରର ଗଠନର ଆବଶ୍ଯକତା ଅନୁସାରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପାଦନ କରିଥାନ୍ତି। ଆକାର, ପ୍ରକାର ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ଅନୁସାରେ ସ୍ଥାୟୀ ଟିସୁକୁ ମୁଖ୍ୟତଃ ଦୁଇ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଏ: ସରଳ ଟିସୁ (Simple Tissue) ଓ ଜଟିଳ ଟିସୁ (Complex Tissue)।
୧. ସରଳ ଟିସୁ (Simple Tissue)
ଏହି ପ୍ରକାରର ଟିସୁ ଗୋଟିଏ ପ୍ରକାରର କୋଷକୁ ନେଇ ଗଠିତ ହୋଇଥାଏ। ଏହା ମୁଖ୍ୟତଃ ତିନି ପ୍ରକାରର:
- ପାରେନ୍କାଇମା (Parenchyma): ଏହା ଏକ ପ୍ରକାରର ସରଳ ଟିସୁ।
- କୋଲେନ୍କାଇମା (Collenchyma): ଏହା ମଧ୍ୟ ଏକ ପ୍ରକାରର ସରଳ ଟିସୁ।
- ସ୍କ୍ଲେରେନ୍କାଇମା (Sclerenchyma): ଏହି ଟିସୁର କୋଷଗୁଡ଼ିକ ମୃତ ଅଟନ୍ତି। ଏହାର କୋଷ ଭିତ୍ତିରେ ବହୁ ପରିମାଣର ଲିଗ୍ନିନ୍ (Lignin) ଜମା ହୋଇଥିବାରୁ ଏହା ସ୍ଥୁଳ ଓ ଶକ୍ତ ହୋଇଥାଏ। ଗଠନ ଅନୁଯାୟୀ ଏହି ଟିସୁ ଦୁଇ ପ୍ରକାରର: ଫାଇବର (Fibre) ଓ ଦୃଢ଼କୋଷ (Sclereids)। ଦୃଢ଼କୋଷଗୁଡ଼ିକର ଭିତ୍ତିରେ ଅତ୍ୟଧିକ କ୍ୟୁଟିନ୍ ଓ ସୁବେରିନ୍ ଜମା ହୋଇଥିବାରୁ ଏହା ପଥର ଭଳି ଟାଣ ଓ ନିଦା ହୋଇଥାଏ। ସେଥିପାଇଁ ଏହାକୁ ଷ୍ଟୋନ୍ ସେଲସ୍ (Stone Cells) ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ। ଅଧିକାଂଶ ମଞ୍ଜିର କଠିନ ଅଂଶରେ ଏହି ଟିସୁ ଦେଖାଯାଏ।
୨. ଜଟିଳ ଟିସୁ (Complex Tissue)
ଏହି ପ୍ରକାରର ଟିସୁ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ସରଳ ଟିସୁକୁ ନେଇ ଗଠିତ ହୋଇଥାଏ। କିନ୍ତୁ ଏଠାରେ ସମସ୍ତ କୋଷ ସଂଯୋଜିତ ହୋଇ ଗୋଟିଏ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପାଦନ କରିଥାନ୍ତି। ଜଟିଳ ଟିସୁ ସାଧାରଣତଃ ଦୁଇ ପ୍ରକାରର:
-
ଜାଇଲେମ୍ (Xylem): ଜାଇଲେମ୍ ଚାରି ପ୍ରକାରର ସରଳ ଟିସୁକୁ ନେଇ ଗଠିତ। ସେଗୁଡ଼ିକ ହେଲା: ଟ୍ରାକିଡ଼ (Tracheid), ଭେସେଲ୍ (Vessel), ଜାଇଲେମ୍ ପାରେନ୍କାଇମା (Xylem Parenchyma) ଓ ଜାଇଲେମ୍ ଫାଇବର (Xylem Fibre)। ଟ୍ରାକିଡ଼ ଓ ଭେସେଲ୍ର କୋଷଭିତ୍ତି ସ୍ଥୁଳ। କୋଷଗୁଡ଼ିକ ପରସ୍ପର ସହିତ ଲମ୍ବ ଭାବରେ ସଜ୍ଜିତ ହୋଇ ନଳୀ ସଦୃଶ ରହିଥାନ୍ତି। ଏହି ନଳୀ ମଧ୍ୟ ଦେଇ ଭୂଲମ୍ବ ଭାବରେ ଜଳ ଓ ଲବଣ ସରବରାହ ହୁଏ। ଜାଇଲେମ୍ ପାରେନ୍କାଇମା ଜୀବନ୍ତ ଟିସୁ ହୋଇ ଖାଦ୍ୟ ସଂରକ୍ଷଣ କରେ। ଜାଇଲେମ୍ ଫାଇବରର ଦୃଢ଼ ଟିସୁ ଉଦ୍ଭିଦକୁ ଯାନ୍ତ୍ରିକ ଶକ୍ତି ଯୋଗାଏ।
-
ଫ୍ଲୋଏମ୍ (Phloem): ଫ୍ଲୋଏମ୍ ଚାରି ପ୍ରକାର ଟିସୁକୁ ନେଇ ଗଠିତ। ଯଥା: ସିଭ୍ ଟ୍ୟୁବ୍ (Sieve Tube), କମ୍ପାନିଅନ୍ ସେଲ୍ (Companion Cell), ଫ୍ଲୋଏମ୍ ପାରେନ୍କାଇମା (Phloem Parenchyma) ଓ ଫ୍ଲୋଏମ୍ ଫାଇବର (Phloem Fibre)। ସିଭ୍ ଟ୍ୟୁବ୍ର ଭିତ୍ତି ପିଟ୍ ଛିଦ୍ରଯୁକ୍ତ। ଫ୍ଲୋଏମ୍ ଫାଇବର ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ ଫ୍ଲୋଏମ୍ କୋଷଗୁଡ଼ିକ ଜୀବନ୍ତ। ଏହି ଟିସୁ ମଧ୍ୟ ଦେଇ ଖାଦ୍ୟ ପଦାର୍ଥ ପତ୍ରରୁ ଉଦ୍ଭିଦର ବିଭିନ୍ନ ଅଂଶକୁ ଯାଇଥାଏ।
ଉଦାହରଣ:
ଏକ ଆମ୍ବ ମଞ୍ଜିର କଠିନ ବାହ୍ୟ ଆବରଣରେ ମୁଖ୍ୟତଃ ସ୍କ୍ଲେରେନ୍କାଇମା ଟିସୁର ଦୃଢ଼କୋଷ (Stone Cells) ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ, ଯାହା ମଞ୍ଜିକୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେଇଥାଏ। ସେହିପରି, ଉଦ୍ଭିଦର କାଣ୍ଡ ଓ ଚେରରେ ଜାଇଲେମ୍ ଓ ଫ୍ଲୋଏମ୍ ଟିସୁର ଏକ ନେଟୱର୍କ ରହିଥାଏ, ଯାହା ଜଳ ଓ ଖାଦ୍ୟ ପରିବହନ କରି ଉଦ୍ଭିଦର ବୃଦ୍ଧି ଓ ବିକାଶରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।