ଏପିଥେଲିଆଲ ଟିସୁ (Epithelial Tissue)
ପରିଚୟ (Introduction)
ଜୀବ ବିଜ୍ଞାନରେ ପ୍ରାଣୀ ଶରୀରର ଗଠନ ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ବୁଝିବା ପାଇଁ ଟିସୁ ତନ୍ତ୍ର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଧ୍ୟାୟ। ପ୍ରାଣୀ ଟିସୁ ମଧ୍ୟରେ ଏପିଥେଲିଆଲ ଟିସୁ ଏକ ମୁଖ୍ୟ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥାଏ [[1]]। ଏହାକୁ ଓଡ଼ିଆରେ ଆବରଣୀ ଟିସୁ ଭାବରେ ମଧ୍ୟ ଜଣାଯାଏ, ଯାହା ଶରୀରର ବିଭିନ୍ନ ଅଙ୍ଗ ଏବଂ ଗହ୍ୱରକୁ ଆବୃତ କରିଥାଏ କିମ୍ବା ରେଖା ଦେଇଥାଏ [[2]]। ଏହି ପ୍ରକାର ଟିସୁର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଲକ୍ଷଣ ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟ ରହିଛି, ଯାହା ଶରୀରର ସୁରକ୍ଷା, ଅବଶୋଷଣ, କ୍ଷରଣ ଇତ୍ୟାଦିରେ ସହାୟକ ହୋଇଥାଏ [[1]]।
ଲକ୍ଷଣ (Characteristics)
ଏପିଥେଲିଆଲ ଟିସୁର କିଛି ବିଶିଷ୍ଟ ଲକ୍ଷଣ ରହିଛି ଯାହା ଏହାକୁ ଅନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀ ଟିସୁମାନଙ୍କଠାରୁ ପୃଥକ କରିଥାଏ। ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ଏହାର କୋଷଗୁଡ଼ିକ ଅତି ଘନ ଭାବରେ ସଜ୍ଜିତ ହୋଇଥାନ୍ତି ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅତି କମ୍ ଆନ୍ତଃକୋଷୀୟ ସ୍ଥାନ ଥାଏ। ତେବେ, ଏହି ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଏପିଥେଲିଆଲ ଟିସୁର ସମସ୍ତ ଲକ୍ଷଣ ବିଷୟରେ ବିସ୍ତୃତ ବିବରଣୀ ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇ ନାହିଁ [[1]]।
କାର୍ଯ୍ୟ (Functions)
ଏପିଥେଲିଆଲ ଟିସୁ ଶରୀରରେ ଅନେକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପାଦନ କରିଥାଏ। ଏହା ଶରୀରର ବାହ୍ୟ ପୃଷ୍ଠକୁ ଆବରଣ କରିବା ସହିତ ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେଇଥାଏ। ଏହା ବ୍ୟତୀତ, ଏହା ବିଭିନ୍ନ ପଦାର୍ଥର ଅବଶୋଷଣ, କ୍ଷରଣ, ଫିଲ୍ଟରେସନ୍ ଏବଂ ସମ୍ବେଦନଶୀଳତା ଭଳି କାର୍ଯ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଜଡିତ ଥାଏ। ତେବେ, ଏହି ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଏପିଥେଲିଆଲ ଟିସୁର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକର ବିସ୍ତୃତ ବର୍ଣ୍ଣନା ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇ ନାହିଁ [[1]], [[2]], [[3]]।
ପ୍ରକାରଭେଦ (Types)
ଏପିଥେଲିଆଲ ଟିସୁକୁ ମୁଖ୍ୟତଃ ଦୁଇଟି ପ୍ରମୁଖ ଶ୍ରେଣୀରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇଛି, ଯାହା ସେମାନଙ୍କର କୋଷ ସ୍ତରର ସଂଖ୍ୟା ଉପରେ ଆଧାରିତ [[2]]। ଏହି ଦୁଇଟି ଶ୍ରେଣୀ ହେଉଛି:
୧. ସରଳ ବା ଏକସ୍ତର ବିଶିଷ୍ଟ ଏପିଥେଲିୟମ୍ (Simple Epithelium)
ଏହି ପ୍ରକାରର ଏପିଥେଲିୟମ୍ କେବଳ ଗୋଟିଏ କୋଷ ସ୍ତରରେ ଗଠିତ ହୋଇଥାଏ [[2]]। ଏହା ସାଧାରଣତଃ ସେହି ସ୍ଥାନମାନଙ୍କରେ ଦେଖାଯାଏ ଯେଉଁଠାରେ ଅବଶୋଷଣ, କ୍ଷରଣ ଏବଂ ଫିଲ୍ଟରେସନ୍ ଭଳି କାର୍ଯ୍ୟ ଆବଶ୍ୟକ ହୁଏ। ସରଳ ଏପିଥେଲିୟମ୍କୁ ଏହାର କୋଷଗୁଡ଼ିକର ଆକୃତି ଅନୁଯାୟୀ ନିମ୍ନଲିଖିତ ଉପ-ପ୍ରକାରରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇଛି:
- କ. ସରଳ ସ୍କ୍ୱାମସ୍ ଏପିଥେଲିୟମ୍ (Simple Squamous Epithelium): ଏହାକୁ 'Ing ଏପିଥେଲିୟମ୍' ଭାବରେ ମଧ୍ୟ ନାମିତ କରାଯାଇଛି [[2]]। ଏହାର କୋଷଗୁଡ଼ିକ ଚେପଟା ଏବଂ ଅନିୟମିତ ଆକୃତିର ହୋଇଥାନ୍ତି, ଯାହା ଏକ ପତଳା ଏବଂ ଚିକ୍କଣ ପୃଷ୍ଠ ସୃଷ୍ଟି କରେ।
- ଖ. ସ୍ତମ୍ଭାକାର ଏପିଥେଲିୟମ୍ (Columnar Epithelium): ଏହି ଟିସୁର କୋଷଗୁଡ଼ିକ ଉଚ୍ଚ ଏବଂ ସ୍ତମ୍ଭ ପରି ଆକୃତିର ହୋଇଥାନ୍ତି [[2]]। ଏହା ସାଧାରଣତଃ ଅବଶୋଷଣ ଏବଂ କ୍ଷରଣ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ସ୍ଥାନମାନଙ୍କରେ ଦେଖାଯାଏ।
- ଗ. ଘନାକାର ଏପିଥେଲିୟମ୍ (Cuboidal Epithelium): ଏହି ଟିସୁର କୋଷଗୁଡ଼ିକ ଘନ ବା କ୍ୟୁବ୍ ଆକାରର ହୋଇଥାନ୍ତି, ଯାହାର ଉଚ୍ଚତା ଏବଂ ପ୍ରସ୍ଥ ପ୍ରାୟ ସମାନ ଥାଏ [[2]], [[3]]। ଏହାର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ ରହିଛି, ଯାହା ମୁଖ୍ୟତଃ କ୍ଷରଣ ଏବଂ ଅବଶୋଷଣରେ ସହାୟକ ହୁଏ [[3]]।
- ଘ. କୁଟସ୍ତରୀକୃତ ଏପିଥେଲିୟମ୍ (Pseudostratified Epithelium): ଏହି ପ୍ରକାର ଏପିଥେଲିୟମ୍ ବାସ୍ତବରେ ଏକ ସ୍ତର ବିଶିଷ୍ଟ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହାର କୋଷଗୁଡ଼ିକର ନ୍ୟୁକ୍ଲିୟସ୍ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ତରରେ ଥିବାରୁ ଏହା ବହୁସ୍ତରୀୟ ଭଳି ପ୍ରତୀୟମାନ ହୁଏ [[2]], [[3]]।
୨. ଜଟିଳ ବା ବହୁସ୍ତର ବିଶିଷ୍ଟ ଏପିଥେଲିୟମ୍ (Stratified Epithelium)
ଏହି ପ୍ରକାରର ଏପିଥେଲିୟମ୍ ଏକାଧିକ କୋଷ ସ୍ତରରେ ଗଠିତ ହୋଇଥାଏ [[2]], [[3]]। ଏହା ମୁଖ୍ୟତଃ ସେହି ସ୍ଥାନମାନଙ୍କରେ ଦେଖାଯାଏ ଯେଉଁଠାରେ ଘର୍ଷଣ କିମ୍ବା ଚାପରୁ ସୁରକ୍ଷା ଆବଶ୍ୟକ ହୁଏ, ଯେପରିକି ଚର୍ମର ବାହ୍ୟ ସ୍ତର। ଏହି ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଜଟିଳ ଏପିଥେଲିୟମ୍ର ବିସ୍ତୃତ ଉପ-ପ୍ରକାର ବିଷୟରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇ ନାହିଁ।