ଆମ ଦେଶର ବଢୁଥିବା ଜନସଂଖ୍ୟା ପାଇଁ ଯଥେଷ୍ଟ ଖାଦ୍ୟ ଯୋଗାଇବା ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଆହ୍ୱାନ । ଏହି ଆହ୍ୱାନର ମୁକାବିଲା କରିବା ପାଇଁ ଖାଦ୍ୟ ସମ୍ବଳର ଉନ୍ନତିକରଣ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ । ଖାଦ୍ୟ ଉତ୍ପାଦନର ଉନ୍ନତିକରଣ ମୁଖ୍ୟତଃ ଶସ୍ୟ, ମତ୍ସ୍ୟ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀଜାତ ଖାଦ୍ୟ ଉତ୍ପାଦନ ବୃଦ୍ଧି କରିବା ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇଥାଏ ।
ଶସ୍ୟର ଉନ୍ନତୀକରଣ (Improvement of Crops)
ଶସ୍ୟ ଉତ୍ପାଦନ ବୃଦ୍ଧି କରିବା ପାଇଁ ଅନେକ ପଦ୍ଧତି ଅବଲମ୍ବନ କରାଯାଏ । ଏଥିରେ ମୁଖ୍ୟତଃ ଉନ୍ନତ କିସମର ବିହନ ବ୍ୟବହାର, ଉପଯୁକ୍ତ ପୋଷକ ତତ୍ତ୍ୱର ପ୍ରୟୋଗ ଏବଂ ରୋଗ ଓ କୀଟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ।
ପୋଷକର ବ୍ୟବହାର (Use of Nutrients)
ଉନ୍ନତ ଫସଲ ଅମଳ ପାଇଁ ମାଟିରେ ପୋଷକ ତତ୍ତ୍ୱର ସଠିକ୍ ପରିମାଣ ବଜାୟ ରଖିବା ଜରୁରୀ । ଏଥିପାଇଁ ରାସାୟନିକ ସାର (Fertilizers) ଏବଂ ଜୈବ ସାର (Mannures) ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ । ରାସାୟନିକ ସାରଗୁଡ଼ିକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପୋଷକ ତତ୍ତ୍ୱ (ଯଥା: ନାଇଟ୍ରୋଜେନ୍, ଫସ୍ଫରସ୍, ପୋଟାସିୟମ୍) ଯୋଗାଇଥାଏ, ଯାହା ଫସଲର ବୃଦ୍ଧିରେ ସହାୟକ ହୁଏ । ଜୈବ ସାର ମାଟିର ଉର୍ବରତା ବୃଦ୍ଧି କରିବା ସହିତ ଜଳ ଧାରଣ କ୍ଷମତାକୁ ମଧ୍ୟ ଉନ୍ନତ କରିଥାଏ । ଖାଦ୍ୟରେ ପୁଷ୍ଟିସାର, ଶ୍ୱେତସାର, ସ୍ନେହସାର, ଭିଟାମିନ୍, ଖଣିଜ ଲବଣ, ଜଳ ଓ ତନ୍ତୁ ଆବଶ୍ୟକ । ଉତ୍ତମ ଖାଦ୍ୟ ଉତ୍ପାଦନ ଏହି ପୋଷକ ଉପାଦାନଗୁଡ଼ିକୁ ସଠିକ୍ ପରିମାଣରେ ଯୋଗାଇଥାଏ ।
ମତ୍ସ୍ୟ ଉତ୍ପାଦନର ଉନ୍ନତିକରଣ (Improvement of Fish Production)
ପ୍ରାକୃତିକ ଜଳାଶୟରୁ ମାଛ ସଂଗ୍ରହ ଆମର ଚାହିଦା ପୂରଣ କରିବା ପାଇଁ ଯଥେଷ୍ଟ ନୁହେଁ । ତେଣୁ ମତ୍ସ୍ୟ ଉତ୍ପାଦନ ବୃଦ୍ଧି କରିବା ପାଇଁ ଆବଦ୍ଧ ପୋଖରୀରେ ମାଛଚାଷ (Aquaculture) କରାଯାଏ ।
ପ୍ରରୋଚିତ ପ୍ରଜନନ (Induced Breeding)
ପ୍ରାକୃତିକ ଜଳାଶୟରୁ ସଂଗ୍ରହ କରାଯାଉଥିବା ମାଛ ଜାଆଁଳରେ ଅନେକ ଅଦରକାରୀ ମାଛ ମିଶ୍ରିତ ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଥାଏ । ଏହି ସମସ୍ୟାକୁ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ମାଛମାନଙ୍କ ଶରୀରରେ ହର୍ମୋନ୍ ପ୍ରୟୋଗ କରି ପ୍ରରୋଚିତ ପ୍ରଜନନ ମାଧ୍ୟମରେ ଆବଶ୍ୟକ ମୁତାବକ ଶୁଦ୍ଧ ଜାଆଁଳ ସଂଗ୍ରହ କରାଯାଏ ।
ମିଶ୍ରିତ ମାଛଚାଷ (Composite Pisciculture)
ଏକକ ମାଛଚାଷ (Monopisciculture) ବଦଳରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ମାଛକୁ ଏକାଠି ଗୋଟିଏ ଜଳାଶୟରେ ଚାଷ କରାଯାଇଥାଏ, ଯାହାକୁ ମିଶ୍ରିତ ମାଛଚାଷ କୁହାଯାଏ । ଏଥିରେ ପ୍ରାୟ ପାଞ୍ଚରୁ ଛଅ ପ୍ରକାରର ମାଛ ଯଥା: ଭାକୁର, ରୋହି, ମିରିକାଳି, ବିଲାତିରୋହି, ସିଲଭର କାର୍ପ ଓ ଗ୍ରାସ୍ କାର୍ପ ଇତ୍ୟାଦିକୁ ଚାଷ କରାଯାଏ ।
ମିଶ୍ରିତ ମାଛଚାଷର ଲାଭ (Benefits of Composite Pisciculture):
- ମାଛମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଖାଦ୍ୟ ପାଇଁ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱିତା କମ୍ ହୁଏ ।
- ଜଳାଶୟରେ ଥିବା ବିଭିନ୍ନ ସ୍ତରର ଖାଦ୍ୟ ପଦାର୍ଥଗୁଡ଼ିକ ମାଛମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୁବିନିଯୋଗ ହୁଏ ।
- ଫଳରେ ମାଛ ଉତ୍ପାଦନ ଅଧିକ ବଢ଼ିଥାଏ ।
ଉଦାହରଣ: ଭାକୁର ମାଛ ଜଳର ଉପରସ୍ତରରୁ ଖାଦ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ କଲାବେଳେ, ରୋହି ମଧ୍ୟସ୍ତରରୁ ଏବଂ ମିରିକାଳି ନିମ୍ନସ୍ତରରୁ ଖାଦ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ କରିଥାଏ । ବିଦେଶୀ କାର୍ପ ଜାତୀୟ ମାଛମାନେ ଦଳ ଓ ଶିଉଳୀକୁ ଖାଦ୍ୟରୂପେ ଗ୍ରହଣ କରିଥାଆନ୍ତି ।
ଶାମୁକା ଜାତୀୟ ପ୍ରାଣୀ ଚାଷ (Mollusca Farming)
ଶାମୁକା, କଙ୍କଡ଼ା, ପ୍ଲଉଡ଼୍ୟ, ଅକ୍ଟୋପସ୍ ଇତ୍ୟାଦି ମୋଲୁସ୍କା ଜାତିର ଜୀବ ଖାଦ୍ୟ ପାଇଁ ବହୁମୂଲ୍ୟ ସମ୍ପଦ ଅଟନ୍ତି । ଏମାନଙ୍କ ଚାଷ ମଧ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ ଉତ୍ପାଦନର ଉନ୍ନତିକରଣରେ ସହାୟକ ହୁଏ ।
ମହୁମାଛ ପାଳନ (Bee-Keeping)
ମହୁ ଏକ ପୁଷ୍ଟିକର ଖାଦ୍ୟ ହେବା ସହିତ ଔଷଧୀୟ ଗୁଣ ମଧ୍ୟ ରହିଛି । ମହୁଚାଷରେ କମ୍ ଖର୍ଚ୍ଚରେ ଅଧିକ ଲାଭ ମିଳୁଥିବାରୁ ଚାଷୀମାନେ ଏହାକୁ ଅତିରିକ୍ତ ଚାଷ ହିସାବରେ ଗ୍ରହଣ କରିଥାଆନ୍ତି । ମହୁ ବ୍ୟତୀତ ମହୁଫେଣାରୁ ମିଳୁଥିବା ମହମର ମଧ୍ୟ ଶିଳ୍ପରେ ବହୁତ ଚାହିଦା ରହିଛି ।
ବ୍ୟବସାୟିକ ମହୁଚାଷ ପାଇଁ ଭାରତୀୟ ମହୁମାଛି ଅପେକ୍ଷା ଇଟାଲୀୟ ମହୁମାଛିମାନଙ୍କର ବ୍ୟବହାର ଅଧିକ । କାରଣ ସେମାନଙ୍କର ମହୁ ସଂଗ୍ରହ କରିବାର ଦକ୍ଷତା ଅଧିକ, ସେମାନେ କମ୍ ହିଂସ୍ର ପ୍ରକୃତିର ଏବଂ ଭଲ ବଂଶ ବିସ୍ତାର କରିପାରିଥାନ୍ତି ।