ଖାଦ୍ୟ ସମ୍ବଳର ଉନ୍ନତିକରଣ: ସାର, ଖତ ଓ ଜୈବିକ କୃଷି
ଫସଲର ଉତ୍ପାଦନ ବୃଦ୍ଧି କରିବା ଏବଂ ମାଟିର ଉର୍ବରତା ବଜାୟ ରଖିବା ପାଇଁ ଖତ ଓ ସାରର ପ୍ରୟୋଗ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଟେ [[2], [6]]। ଏହା ଫସଲକୁ ଆବଶ୍ୟକୀୟ ପୋଷକ ତତ୍ତ୍ୱ ଯୋଗାଇଥାଏ [[2], [6]]।
ଖତ (Manure)
ଖତ ହେଉଛି ଏକ ପ୍ରାକୃତିକ ପଦାର୍ଥ [[2]]। ଏହା ମାନବ ମଳ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜୈବ ପଦାର୍ଥକୁ ସଢ଼ାଇ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଏ [[2]]। ଗୋବର ଓ ପତ୍ର ସଢ଼ାଇ ମଧ୍ୟ ଖତ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଏ [[2]]। ଖତରେ ଅଧିକ ଜଳୀୟ ଅଂଶ ଥାଏ [[2]]।
ଖତର ଉପକାରିତା:
- ଏହା ମାଟିର ଜଳ ଧାରଣ କ୍ଷମତାକୁ ବଢ଼ାଏ [[2]]।
- ଏହା ମାଟିକୁ ଉର୍ବର କରେ [[2]]।
- ଏଥିରେ ଥିବା ଅଣୁଜୀବୀ ମାଟିର ଉର୍ବରତା ବଢ଼ାଇବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରନ୍ତି [[2]]।
- ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକ ଅନୁଯାୟୀ, ଖତରେ ମାନବ ସୃଷ୍ଟିର ଲବଣ ଅଧିକ ଥାଏ [[2]]।
ରାସାୟନିକ ସାର (Chemical Fertilizers)
ରାସାୟନିକ ସାର ହେଉଛି ମାନବ ସୃଷ୍ଟିର ପଦାର୍ଥ [[2]]। ଏହା କାରଖାନାରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଏ [[2]]। ରାସାୟନିକ ସାର ମାଟିର ଉର୍ବରତାକୁ ବଢ଼ାଏ [[2]]। ଏଥିରେ ଅଧିକ ନାଇଟ୍ରୋଜେନ (N), ଫସଫରସ (P), ପୋଟାସିୟମ (K) ପ୍ରଭୃତି ଥାଏ [[2]]। ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକ ଅନୁଯାୟୀ, ରାସାୟନିକ ସାରରେ ମାନବ ସୃଷ୍ଟିର ଲବଣ କମ ଥାଏ [[2]]।
ଖତ ଓ ସାର ମଧ୍ୟରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ
| ବିଭାଗ | ଖତ (Manure) | ରାସାୟନିକ ସାର (Chemical Fertilizer) | | :----- | :---------- | :---------------------------------- | | ପ୍ରକାର | ପ୍ରାକୃତିକ ପଦାର୍ଥ [[2]] | ମାନବ ସୃଷ୍ଟିର ପଦାର୍ଥ [[2]] | | ପ୍ରସ୍ତୁତି | ଗୋବର ଓ ପତ୍ର ସଢ଼ାଇ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଏ [[2]] | କାରଖାନାରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଏ [[2]] | | ଜଳୀୟ ଅଂଶ | ଅଧିକ ଜଳୀୟ ଅଂଶ ଥାଏ [[2]] | କମ ଜଳୀୟ ଅଂଶ ଥାଏ (ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଭାବେ ଉଲ୍ଲେଖ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ଖତ ସହ ତୁଳନା) | | ପୋଷକ ତତ୍ତ୍ୱ | ସମସ୍ତ ପୋଷକ ତତ୍ତ୍ୱ ଥାଏ, କିନ୍ତୁ NPK କମ [[2]] | ଅଧିକ ନାଇଟ୍ରୋଜେନ, ଫସଫରସ, ପୋଟାସିୟମ ଥାଏ [[2]] | | ଲବଣ | ମାନବ ସୃଷ୍ଟିର ଲବଣ ଅଧିକ ଥାଏ [[2]] | ମାନବ ସୃଷ୍ଟିର ଲବଣ କମ ଥାଏ [[2]] |
ଜୈବିକ କୃଷି (Organic Farming)
ଜୈବିକ କୃଷି ହେଉଛି ଏକ ଚାଷ ପ୍ରଣାଳୀ ଯେଉଁଥିରେ ମୁଖ୍ୟତଃ ଜୈବିକ ଖତ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ [[2], [7]]। ଏଥିରେ ରାସାୟନିକ ସାରର ବ୍ୟବହାର କମ କରାଯାଏ। ଜୈବିକ ଖତ ମାନବ ମଳ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜୈବ ପଦାର୍ଥକୁ ସଢ଼ାଇ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଏ [[2]]।
ଉଦାହରଣ
ଜଣେ ଚାଷୀ ତାଙ୍କ ଜମିର ଜଳ ଧାରଣ କ୍ଷମତା ବଢ଼ାଇବାକୁ ଏବଂ ମାଟିରେ ଅଣୁଜୀବୀ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ବୃଦ୍ଧି କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି। ଏଥିପାଇଁ ସେ କେଉଁ ପ୍ରକାର ପୋଷକ ପ୍ରୟୋଗ କରିବା ଉଚିତ୍?
ଉତ୍ତର: ଖତ (Manure) ପ୍ରୟୋଗ କରିବା ଉଚିତ୍। କାରଣ ଖତ ମାଟିର ଜଳ ଧାରଣ କ୍ଷମତାକୁ ବଢ଼ାଏ ଏବଂ ଏଥିରେ ଥିବା ଅଣୁଜୀବୀ ମାଟିର ଉର୍ବରତା ବୃଦ୍ଧିରେ ସାହାଯ୍ୟ କରନ୍ତି [[2]]।