ପଶୁପାଳନ: ଏକ ବୈଜ୍ଞାନିକ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ
ପ୍ରାଣୀଜ ଖାଦ୍ୟ ଉତ୍ପାଦନ ବୃଦ୍ଧି ନିମନ୍ତେ ଗୃହପାଳିତ ପଶୁମାନଙ୍କର ଉପଯୁକ୍ତ ପରିଚାଳନାକୁ ପଶୁପାଳନ (Animal Husbandry) କୁହାଯାଏ। ଏଥିରେ ଉନ୍ନତ ଖାଦ୍ୟ, ବାସଗୃହ, ପ୍ରଜନନ ଓ ରୋଗ ନିରାକରଣ ଆଦି ବୈଜ୍ଞାନିକ ପଦ୍ଧତି ଅବଲମ୍ବନ କରାଯାଏ। ଜନସଂଖ୍ୟା ବୃଦ୍ଧି ହେତୁ କ୍ଷୀର, ଅଣ୍ଡା ଓ ମାଂସର ଚାହିଦା ବଢ଼ୁଥିବାରୁ ପଶୁସମ୍ପଦର ଉତ୍ପାଦନ ବୃଦ୍ଧି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜରୁରୀ। [[3]]
ପଶୁମାନଙ୍କୁ ସେମାନଙ୍କର ଉପଯୋଗିତା ଅନୁସାରେ ବିଭିନ୍ନ ଗୋଷ୍ଠୀରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇଥାଏ:
- ଦୁଗ୍ଧ ଦେଉଥିବା ପଶୁ: ଗାଈ, ମଇଁଷି, ମେଣ୍ଢା, ଛେଳି।
- ଭାରବାହୀ ପଶୁ: ବଳଦ, ଘୋଡ଼ା, ଗଧ, ଓଟ, ହାତୀ।
- ତନ୍ତୁ, ଲୋମ ଓ ଚମଡ଼ା ଦେଉଥିବା ପଶୁ: ଛେଳି, ମେଣ୍ଢା, ଗୋରୁଗାଈ, ମଇଁଷି।
- ମାଂସ ଓ ଅଣ୍ଡା ଦେଉଥିବା ପଶୁ: କୁକୁଡ଼ା, ହଂସ, ଛେଳି, ମଇଁଷି, ଘୁଷୁରି। [[5]]
ଗୋପାଳନ (Cattle Rearing)
ଗୋପାଳନ ମୁଖ୍ୟତଃ ଦୁଗ୍ଧ ଉତ୍ପାଦନ ଏବଂ କୃଷି କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ବଳଦ ପ୍ରସ୍ତୁତି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ କରାଯାଏ।
୧. ପ୍ରଜାତି (Breed): ସମାନ ବଂଶାନୁକ୍ରମ ଓ ଶରୀର ଗଠନରେ ସାମଞ୍ଜସ୍ୟ ଥିବା ପ୍ରାଣୀ ଗୋଷ୍ଠୀକୁ ପ୍ରଜାତି କୁହାଯାଏ।
- ଭାରତୀୟ ପ୍ରଜାତି: ଗିର, ସାହିୱାଲ, ନାଲିଆ ସିନ୍ଧି, ଥରପାରକର, କନକ୍ରେଜ।
- ବିଦେଶୀ ପ୍ରଜାତି: ହୋଲଷ୍ଟେନ ଫ୍ରିଏସିଏନ, ଜର୍ସି, ବ୍ରାଉନ ସୁଇସ୍।
- ଉନ୍ନତ ପ୍ରଜାତି: ଭାରତୀୟ ଓ ବିଦେଶୀ ପ୍ରଜାତିର ସଂଗମରୁ ଉନ୍ନତ କିସମ ସୃଷ୍ଟି କରାଯାଏ, ଯଥା - ସାହିୱାଲ ଓ ଫ୍ରିଏସିଏନରୁ ଫ୍ରିଏସୱାଲ। [[5]]
୨. ପରିଚାଳନା:
- ବାସସ୍ଥାନ: ସ୍ୱଚ୍ଛ କ୍ଷୀର ଉତ୍ପାଦନ ଓ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ପରିଚାଳନା ପାଇଁ ଉତ୍ତମ ଗୁହାଳ ଆବଶ୍ୟକ। ଗୁହାଳର ଛାତ କଂକ୍ରିଟ୍ କିମ୍ବା ଆଜବେଷ୍ଟସ ହେବା ସହ ବାୟୁ ଚଳାଚଳ ବ୍ୟବସ୍ଥା ରହିବା ଉଚିତ୍। ଚଟାଣ ଖଦଖଦଡ଼ିଆ ଓ ସାମାନ୍ୟ ଗଡ଼ାଣିଆ ହେବା ଦରକାର, ଯାହାଦ୍ୱାରା ପରିଷ୍କାର କରିବା ସହଜ ହୁଏ ଓ ଗୁହାଳ ଶୁଖିଲା ରହେ। [[6]]
- ଗୋ-ଖାଦ୍ୟ: ଦୁଇ ପ୍ରକାରର:
- ଜୀବନ ଧାରଣ ଖାଦ୍ୟ: ଶରୀର ଗଠନ ନିମନ୍ତେ (ଯଥା: କଞ୍ଚାଘାସ, ଡାଳପତ୍ର, ନଡ଼ାପାଳ)।
- ଉତ୍ପାଦକ ଖାଦ୍ୟ: ଦୁଗ୍ଧ ଉତ୍ପାଦନ କ୍ଷମତା ବୃଦ୍ଧି ଓ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଶକ୍ତି ଯୋଗାଇବା ପାଇଁ (ଯଥା: ଖାଦ୍ୟଶସ୍ୟ, ତେଲପିଡ଼ିଆ, ବିରି, କୋଳଥ)। ଖଣିଜ ମିଶ୍ରଣ ଓ ଖାଦ୍ୟ ମିଶ୍ରଣ ମଧ୍ୟ ଯୋଗ କରାଯାଏ। [[6]]
- ରୋଗ ନିରାକରଣ: ଗୋରୁଗାଈମାନଙ୍କୁ ବାହ୍ୟ ପରଜୀବୀ (ଚର୍ମରୋଗ) ଓ ଅନ୍ତଃପରଜୀବୀ (ପ୍ଲିହାଜ୍ୱର, ଝାଡ଼ା, ଅତିସାର, ଫାଟୁଆ) ଦ୍ୱାରା ରୋଗ ହୋଇଥାଏ। ଗୁହାଳର ପରିଷ୍କାର ପରିଚ୍ଛନ୍ନତା, ବାୟୁ ଚଳାଚଳ, ଗୋରୁଗାଈଙ୍କ ଶରୀରର ପରିଷ୍କାର ଏବଂ ଉପଯୁକ୍ତ ଟୀକାକରଣ ଦ୍ୱାରା ରୋଗରୁ ରକ୍ଷା କରାଯାଇପାରିବ। [[6]]
୩. ଦୁଗ୍ଧଜାତ ପଦାର୍ଥ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉପଯୋଗ: ଦୁଗ୍ଧରୁ କ୍ରିମ୍, ଦହି, ଘିଅ, ଘନୀଭୂତ ଦୁଗ୍ଧ, କ୍ଷୀର ଗୁଣ୍ଡ, ଛେନା ଓ ଖୁଆ ଆଦି ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଏ। ଗୋବରକୁ ଇନ୍ଧନ (ଘସି), ଜୈବିକ ଗ୍ୟାସ (ମିଥେନ) ଓ ଖତ ଭାବରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ। ଘୁଷୁରି ଓ ମେଣ୍ଢା ମାଂସ, ଚମଡ଼ା ଓ ଖତ ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତି। [[6]], [[2]]
ଉଦାହରଣ: ଯଦି ଘନୀଭୂତ ଦୁଗ୍ଧରେ ୩୧% ପୁଷ୍ଟିସାର ଓ ୯% ସ୍ନେହସାର ଥାଏ, ତେବେ ୫୦୦ ଗ୍ରାମ ଘନୀଭୂତ ଦୁଗ୍ଧରୁ କେତେ ପୁଷ୍ଟିସାର ଓ ସ୍ନେହସାର ମିଳିବ?
- ପୁଷ୍ଟିସାର ପରିମାଣ =
- ସ୍ନେହସାର ପରିମାଣ =
କୁକୁଡ଼ା ପାଳନ (Poultry)
କୁକୁଡ଼ା ପାଳନ ହେଉଛି ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କୁ (କୁକୁଡ଼ା, ବତକ, ଟର୍କି) ଲାଳନ ପାଳନ କରି ସେମାନଙ୍କଠାରୁ ଖାଦ୍ୟ (ଅଣ୍ଡା, ମାଂସ) ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉତ୍ପାଦ ଉନ୍ନତ କରିବା। ଏହାର ମୁଖ୍ୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଉଛି ଅଣ୍ଡା ଓ ମାଂସ ଉତ୍ପାଦନ। [[2]]
୧. ଅଣ୍ଡା ଓ ମାଂସ ଉତ୍ପାଦନ:
- ମାଂସ ନିମନ୍ତେ (ବ୍ରଏଲର): ଏମାନଙ୍କୁ ଭିଟାମିନ୍ଯୁକ୍ତ, ଅଧିକ ପୁଷ୍ଟିସାର, ସ୍ନେହସାର ଓ ଭିଟାମିନ୍ A ଓ K ଥିବା ଖାଦ୍ୟ ଦିଆଯାଏ। ରୋଗଗ୍ରସ୍ତ ନହେବା ଓ ପର ଛିଣ୍ଡି ନଯିବା ପ୍ରତି ଧ୍ୟାନ ଦିଆଯାଏ।
- ଅଣ୍ଡା ନିମନ୍ତେ (ଲେୟର): ଏମାନଙ୍କ ଖାଦ୍ୟ, ପୁଷ୍ଟି ଓ ପରିବେଶୀୟ ଆବଶ୍ୟକତା ବ୍ରଏଲର ଠାରୁ ଭିନ୍ନ। [[4]]
୨. ପରିଚାଳନା ଓ ରୋଗ ନିରାକରଣ: ଉତ୍ତମ ପରିଚାଳନା ଜ୍ଞାନ ଅଧିକ ଉତ୍ପାଦନ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ।
- ଗୃହ ପରିବେଶ: ଗୃହର ତାପମାତ୍ରା ବଜାୟ ରଖିବା, ଖାଦ୍ୟ ଓ ଜଳ ପରିବେଷଣରେ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟରକ୍ଷାର ନିୟମ ପାଳନ କରିବା।
- ରୋଗ: କୁକୁଡ଼ାମାନେ ଭାଇରସ (ରଣିକ୍ଷେତ, କୁକୁଡ଼ା ବସନ୍ତ), ବୀଜାଣୁ, କବକ, କୃମି ଓ ଆଦିଜୀବ (କକ୍ସିଡ଼ିଓସିସ୍) ଦ୍ୱାରା ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇଥାନ୍ତି। ଅପପୁଷ୍ଟି ମଧ୍ୟ ରୋଗର କାରଣ।
- ନିରାକରଣ: ଫାର୍ମର ପରିଷ୍କାର ପରିଚ୍ଛନ୍ନତା, କୁକୁଡ଼ାମାନଙ୍କ ଶରୀରର ପରିଷ୍କାର, ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବ୍ୟବଧାନରେ ବିଶୋଧକ ବ୍ୟବହାର ଓ ଉପଯୁକ୍ତ ପ୍ରତିଷେଧକ ଟୀକାକରଣ ଦ୍ୱାରା ରୋଗ ଓ ମୃତ୍ୟୁକୁ ରୋକାଯାଇପାରିବ। [[4]]