ସାଧାରଣ ସଂକ୍ରାମକ ରୋଗ
ମାନବ ଶରୀରରେ ଦେଖାଯାଉଥିବା ରୋଗଗୁଡ଼ିକୁ ମୁଖ୍ୟତଃ ଦୁଇ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇଛି: ସଂକ୍ରାମକ (ଡିଆଁ ରୋଗ) ଓ ଅଣ ସଂକ୍ରାମକ ରୋଗ। ସଂକ୍ରାମକ ରୋଗ ସାଧାରଣତଃ ଅଣୁଜୀବ ସଂକ୍ରମଣରୁ ହୋଇଥାଏ। ଗୋଟିଏ ରୋଗୀରୁ ଅନ୍ୟ ଗୋଟିଏକୁ ବ୍ୟାପୁଥିବା ରୋଗକୁ ସଂକ୍ରାମକ ରୋଗ କୁହାଯାଏ। [[1]], [[8]]
ସଂକ୍ରାମକ ରୋଗର କାରକ ଓ ଉଦାହରଣ
ସଂକ୍ରାମକ ରୋଗ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଅଣୁଜୀବ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥାଏ:
- ଭୂତାଣୁ (Virus) ଜନିତ: ସାଧାରଣ ଥଣ୍ଡା ବା ସଦ୍ଦି, ଫ୍ଲୁ, ଡେଙ୍ଗୁ ଜ୍ଵର, ପୋଲିଓ, ହେପାଟାଇଟିସ୍, ଏଡସ୍, ଚିକେନ୍ପକ୍ସ, ମିଳିମିଳା, ଗାଲୁଆ। [[1]]
- ବୀଜାଣୁ (Bacteria) ଜନିତ: ଟାଇଫଏଡ଼, କଲେରା, ଟି.ବି. (Tuberculosis), ଆନ୍ଥ୍ରାକ୍ସ, ଟିଟାନସ୍, ଖାଦ୍ୟ ବିଷାକ୍ତନ। [[1]]
- କବକ (Fungi) ଜନିତ: ଯାଦୁ (Ring Worm), କ୍ୟାଣ୍ଡିଡୋସିସ୍ (Candidiasis), ବିଭିନ୍ନ ଚର୍ମରୋଗ। [[1]]
- ଆଦିପ୍ରାଣୀ (Protozoa) ଜନିତ: ମ୍ୟାଲେରିଆ, କାଲାଜ୍ଵର, ଏମୋବିକ୍ ଡିସେଣ୍ଟ୍ରି। [[1]]
- କୂମି (Worms) ଜନିତ: ଦଶିପୋକ (Pinworm), ଅଙ୍କୃଶକୃମି (Hookworm), ଗୋଦରକୂମି (Wuchereria)। [[1]]
ରୋଗ ସଂକ୍ରମଣର ମାଧ୍ୟମ
ସଂକ୍ରାମକ ରୋଗଗୁଡ଼ିକ ବିଭିନ୍ନ ମାଧ୍ୟମରେ ବ୍ୟାପିଥାଏ:
- ବାୟୁବାହିତ ରୋଗ: ଥଣ୍ଡା, ଫ୍ଲୁ, ଯକ୍ଷ୍ମା। [[8]]
- ଜଳବାହିତ ରୋଗ: ହଇଜା, ଟାଇଫଏଡ୍। [[8]]
- ଖାଦ୍ୟବାହିତ ରୋଗ: ଫୁଡ୍ ପଏଜନିଂ। [[8]]
- କୀଟବାହିତ ରୋଗ: ମ୍ୟାଲେରିଆ, ଡେଙ୍ଗୁ। (ମଶା ଏହି ରୋଗର ବାହକ ଅଟନ୍ତି।) [[8]]
ଉଦାହରଣ: ଟାଇଫଏଡ୍ (Typhoid)
ଏହି ରୋଗରେ ଅନ୍ତନାଳୀ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହେବା ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ ଜ୍ଵର ହୋଇଥାଏ। ତେଣୁ ଏହାକୁ ଆନ୍ତିକ ଜ୍ଵର ବା ଟାଇଫଏଡ୍ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। [[5]]
- କାରକ: Salmonella typhii ନାମକ ଏକ ବାକ୍ଟେରିଆ ଦ୍ୱାରା ଏହି ରୋଗ ବ୍ୟାପିଥାଏ। [[5]]
- ସଂକ୍ରମଣ: ଏହା ଏକ ଜଳବାହିତ ରୋଗ। ରୋଗୀ ଶରୀରରୁ ଏହି ବାକ୍ଟେରିଆ ନିର୍ଗତ ହୋଇ ଖାଦ୍ୟ ଓ ଜଳ ମାଧ୍ୟମରେ ସୁସ୍ଥ ଲୋକର ଶରୀରରେ ପ୍ରବେଶ କରି ରୋଗ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି। [[5]]
- ଲକ୍ଷଣ: ରୋଗର ପ୍ରଥମ ଅବସ୍ଥାରେ ମୁଣ୍ଡବ୍ଯଥା, ଦୁର୍ବଳତା, ତଣ୍ଢିଦରଜ ଓ କୋଷ୍ଠକାଠିନ୍ୟ ଭଳି ଲକ୍ଷଣ ପ୍ରକାଶ ପାଇ ଧୀରେ ଧୀରେ ଜ୍ଵର ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ପରେ କ୍ଷୁଦ୍ରାନ୍ତରେ ଘା’ ହୁଏ, ପରବର୍ତ୍ତୀ ଅବସ୍ଥାରେ ବାନ୍ତି, ତରଳ ଝାଡ଼ା ଓ ଉଦର ଯନ୍ତ୍ରଣା ହୁଏ। ରୋଗ ଆରମ୍ଭର ଦିନ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବାଧିକ ଲକ୍ଷଣ ଦେଖାଯାଏ। [[7]]
- ଚିକିତ୍ସା: ରୋଗୀକୁ ତାପମାତ୍ରା ହ୍ରାସକାରୀ ଔଷଧ ସହ ଆଣ୍ଟିବାଇଓଟିକ୍ ଦେଇ ଚିକିତ୍ସା କରାଯାଏ। ରୋଗୀକୁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଶ୍ରାମ ଦିଆଯାଏ। [[7]]
- ନିବାରଣ ଓ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ:
- ରୋଗୀର ମଳ ଯେପରି ସର୍ବସାଧାରଣ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିବା ଜଳାଶୟରେ ନ ମିଶେ, ସେଥିପ୍ରତି ସତର୍କତା ଅବଲମ୍ବନ କରିବା ଉଚିତ୍। [[7]]
- ଖାଦ୍ୟକୁ ଘୋଡ଼ାଇ ରଖିବା ସହ ସେଥିରେ ଯେପରି ମାଛି ନ ବସନ୍ତି, ତାହାପ୍ରତି ବିଶେଷ ନଜର ରଖିବା ଉଚିତ୍। [[7]]
- ଟାଇଫଏଡ୍ ରୋଗର ନିବାରଣ ନିମନ୍ତେ ପ୍ରତିଷେଧକ ଟୀକା ନେବା ବିଧେୟ। [[7]]
ଉଦାହରଣ: ଡାଇରିଆ (Diarrhoea)
ଏହି ରୋଗକୁ ଅତିସାର ବା ପତଳାଝାଡ଼ା ବୋଲି ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ। ଏହା ଦୁଇ ପ୍ରକାରର: (1) ଆକ୍ୟୁଟ୍, (2) କ୍ରନିକ୍। [[7]]
- କାରଣ: E. coli, Salmonella, Shigella ଭଳି କେତେକ ବାକ୍ଟେରିଆ ଆମ ଅନ୍ତନଳୀରେ ପ୍ରବେଶ କରି ଏହି ରୋଗ ସୃଷ୍ଟି କରିଥାଆନ୍ତି। ରୋଗୀର ମଳର ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ବା ପରୋକ୍ଷ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଆସି ଖାଦ୍ୟ ଦୂଷିତ ହେଲେ ଏହି ରୋଗ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥାଏ। ଦୂଷିତ ଖାଦ୍ୟ ବ୍ୟତୀତ ଅତ୍ୟଧିକ ଭୋଜନ, ଗୁରୁପାକ ଦ୍ରବ୍ୟର ଭୋଜନ କିମ୍ବା ପଚାସଢ଼ା ଖାଦ୍ୟ ସେବନରୁ ମଧ୍ୟ ଏହି ରୋଗ ହୋଇଥାଏ। [[7]]
- ଲକ୍ଷଣ: ରୋଗୀର ତଳିପେଟରେ ପୀଡ଼ା ହେବା ସହ ପତଳା ଝାଡ଼ା ହୁଏ। ବାରମ୍ବାର ମଳତ୍ୟାଗ କରିବା ପାଇଁ ଇଚ୍ଛା ହୁଏ। ଲାଳ, ରକ୍ତ ଓ ଫେଣ ଆଦି ମଳ ସହିତ ଝାଡ଼ାରେ ବାହାରିଆସେ। ମୁଣ୍ଡ ବୁଲାଏ ଓ ଜ୍ଵର, ତୃଷ୍ଣା, ଜିହ୍ଵାର ମଳିନତା ଆଦି ଲକ୍ଷଣ ପ୍ରକାଶ ପାଏ। [[7]]
- ଚିକିତ୍ସା: ରୋଗୀକୁ ତରଳ ଖାଦ୍ୟ ଯଥା: ପଇଡ଼ ପାଣି, ପତଳା ପେଜ ତୋରାଣି, ଲେମ୍ବୁସରବତ, ଘୋଳଦହି, ବାର୍ଲିପାଣି, ଓ.ଆର.ଏସ୍. (ORS) ମିଶା ଜଳ ଦେଇ ଚିକିତ୍ସା କରାଯାଏ। ରୋଗୀର ଅବସ୍ଥା ଅଧିକ ଖରାପ ହେଲେ ତରଳ ଖାଦ୍ୟ ସହ ଆଣ୍ଟିବାଇଓଟିକ୍ ସେବନ ତଥା ଶୀଘ୍ର ଡାକ୍ତରଙ୍କ ପରାମର୍ଶ ନେବା ଉଚିତ୍। [[7]]
ରୋଗର ପ୍ରକାରଭେଦ (ସଂକ୍ରମଣ ଆଧାରରେ)
କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ଉଦାହରଣ
ପ୍ରଶ୍ନ: ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ବାହାରେ ଖୋଲା ରଖାଯାଇଥିବା ଖାଦ୍ୟ ଖାଇବା ପରେ ଜ୍ଵର, ପେଟ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଓ ତରଳ ଝାଡ଼ାରେ ପୀଡ଼ିତ ହେଲେ। ଏହା କେଉଁ ପ୍ରକାରର ରୋଗ ହୋଇପାରେ ଏବଂ ଏହାକୁ ରୋକିବା ପାଇଁ କେଉଁ ପ୍ରାଥମିକ ପଦକ୍ଷେପ ନିଆଯିବା ଉଚିତ୍?
ଉତ୍ତର: ଏହା ଟାଇଫଏଡ୍ କିମ୍ବା ଡାଇରିଆ ଭଳି ଏକ ଜଳ/ଖାଦ୍ୟବାହିତ ସଂକ୍ରାମକ ରୋଗ ହୋଇପାରେ। ଏହାକୁ ରୋକିବା ପାଇଁ ପ୍ରାଥମିକ ପଦକ୍ଷେପଗୁଡ଼ିକ ହେଲା:
- ଦୂଷିତ ଖାଦ୍ୟ ଓ ଜଳ ସେବନରୁ ବିରତ ରହିବା। [[5]], [[7]]
- ଖାଦ୍ୟକୁ ଘୋଡ଼ାଇ ରଖିବା ଓ ମାଛି ନ ବସିବା ପାଇଁ ଧ୍ୟାନ ଦେବା। [[7]]
- ନିୟମିତ ହାତ ଧୋଇବା ଓ ପରିଷ୍କାର ପରିଚ୍ଛନ୍ନତା ବଜାୟ ରଖିବା। [[7]]
- ରୋଗର ଲକ୍ଷଣ ଦେଖାଦେଲେ ତୁରନ୍ତ ଡାକ୍ତରଙ୍କ ପରାମର୍ଶ ନେବା। [[7]]