ଡ୍ରଗ୍ ବ୍ୟବହାର ଓ ଚିକିତ୍ସା ନୀତିର ମୂଳଦୁଆ
ରୋଗର ନିରାକରଣ ପାଇଁ ଔଷଧ ବା ଡ୍ରଗ୍ର ସଠିକ୍ ବ୍ୟବହାର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ। ୧୯୬୬ ମସିହାରେ W.H.O. (World Health Organization) ପ୍ରଣୀତ ସଂଜ୍ଞା ଅନୁସାରେ, ଡ୍ରଗ୍ ହେଉଛି ଏକ ପଦାର୍ଥ ଯାହା ପ୍ରୟୋଗ ରୋଗର ଉପଶମ ବା ବ୍ୟବହାରକାରୀର ଉପକାର କରିଥାଏ, ଶରୀରତତ୍ତ୍ଵରେ ପ୍ରଭାବ ପକାଇଥାଏ। [[4]]
ଔଷଧର ପ୍ରକାରଭେଦ ଓ କାର୍ଯ୍ୟଧାରା
ଔଷଧ ମୁଖ୍ୟତଃ ଦୁଇ ପ୍ରକାରର ହୋଇଥାଏ:
- ରୋଗ ଉପସର୍ଗ ନାଶକାରୀ ବା ବେଦନା ନିବାରକ (Symptom-relieving or Painkillers): ଏଗୁଡ଼ିକ ରୋଗର ଲକ୍ଷଣ ଯଥା - ଯନ୍ତ୍ରଣା, ଜ୍ୱର ଇତ୍ୟାଦିକୁ କମ୍ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରନ୍ତି।
- ଆଣ୍ଟିବାଇଓଟିକ୍ (Antibiotics) ବା ଷ୍ଟେରଏଡ୍ (Steroids):
- ଆଣ୍ଟିବାଇଓଟିକ୍: ଏଗୁଡ଼ିକ ବୀଜାଣୁ (Bacteria) ଜନିତ ସଂକ୍ରମଣକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥାଏ। ତେବେ, ଭୂତାଣୁ (Virus) ଜନିତ ରୋଗରେ ଆଣ୍ଟିବାଇଓଟିକ୍ କୌଣସି ପ୍ରଭାବ ପକାଇ ନଥାଏ। ଉଦାହରଣସ୍ୱରୂପ, ସାଧାରଣ ଥଣ୍ଡା ଏକ ଭୂତାଣୁ ଜନିତ ରୋଗ ହୋଇଥିବାରୁ ଏଥିରେ ଆଣ୍ଟିବାଇଓଟିକ୍ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ନୁହେଁ। [[4]]
- ଷ୍ଟେରଏଡ୍: ଏଗୁଡ଼ିକ ହରମୋନ୍ ପ୍ରତିରୂପ ହୋଇଥିବାରୁ ଶରୀରର ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରଦାହ (inflammation) ଏବଂ ପ୍ରତିରକ୍ଷା ପ୍ରଣାଳୀ (immune system) ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ରୋଗରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ। ଆଡ୍ରେନାଲ୍ ଗ୍ରନ୍ଥିରୁ କ୍ଷରିତ କୋର୍ଟିସୋଲ୍ (Cortisol) ଏକ ପ୍ରକାର ଷ୍ଟେରଏଡ୍। [[4]]
ଔଷଧର ଅପବ୍ୟବହାର ଓ ତାହାର କୁପରିଣାମ
ଔଷଧର ଅପବ୍ୟବହାର ଅନେକ ଜଟିଳତା ସୃଷ୍ଟି କରିଥାଏ। [[4]]
- ଆଣ୍ଟିବାଇଓଟିକ୍ ପ୍ରତିରୋଧକତା (Drug Resistance): ଆଣ୍ଟିବାଇଓଟିକ୍ର ବହୁଳ ବ୍ୟବହାର ଫଳରେ ଶରୀରରେ "ଔଷଧ ସହନଶୀଳତା" ବୃଦ୍ଧି ପାଏ, ଯାହାକୁ "Drug Resistance" କୁହାଯାଏ। ଫଳରେ ରୋଗ ସୃଷ୍ଟିକାରୀ ଅଣୁଜୀବ ଔଷଧ ପ୍ରତି ପ୍ରତିରୋଧକ ହୋଇଯାଆନ୍ତି ଏବଂ ଔଷଧ ତାର କାର୍ଯ୍ୟଦକ୍ଷତା ହରାଏ। ପେନ୍ସିଲିନ୍, ଷ୍ଟ୍ରେପ୍ଟୋମାଇସିନ୍ ଇତ୍ୟାଦି ଅନେକ ଆଣ୍ଟିବାଇଓଟିକ୍ ଏବେ ତାର କାର୍ଯ୍ୟଦକ୍ଷତା ହରାଇଲାଣି। [[4]]
- ଷ୍ଟେରଏଡ୍ର କୁପରିଣାମ: ଷ୍ଟେରଏଡ୍ର ମାତ୍ରାଧିକ ପ୍ରୟୋଗ ଶରୀରରେ ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ, ମଧୁମେହ (Diabetes), ଅସ୍ଥି ଦୁର୍ବଳତା, ଚକ୍ଷୁରୋଗ, ମୋଟାପଣ ଏବଂ ଟି.ବି. (Tuberculosis) ଭଳି ରୋଗ ସୃଷ୍ଟି କରିଥାଏ। [[4]]
- ଅତ୍ୟଧିକ ମାତ୍ରା: ଆଣ୍ଟିବାଇଓଟିକ୍ର ଅତ୍ୟଧିକ ମାତ୍ରା ଶରୀରରେ ବିଷକ୍ରିୟା ସୃଷ୍ଟି କରେ। [[4]]
- ଅଳ୍ପ ମାତ୍ରା: ମାତ୍ରା କମ୍ ହେଲେ ରୋଗ ଅଣୁଜୀବ ଔଷଧ ପ୍ରତି ସହନଶୀଳତା ବୃଦ୍ଧି ପାଏ। [[4]]
ଔଷଧ ବ୍ୟବହାରରେ ସତର୍କତା (Precautions in Drug Use)
ଔଷଧର ସଠିକ୍ ଏବଂ ନିରାପଦ ବ୍ୟବହାର ପାଇଁ ନିମ୍ନଲିଖିତ ନୀତିଗୁଡ଼ିକ ଅନୁସରଣ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ: [[4]]
- ଡାକ୍ତରଙ୍କ ବିନା ପରାମର୍ଶରେ କୌଣସି ଔଷଧ ବ୍ୟବହାର କରିବେ ନାହିଁ।
- ଯଦି ଡାକ୍ତର ଆଣ୍ଟିବାଇଓଟିକ୍ ବ୍ୟବହାର କରିବାକୁ ପରାମର୍ଶ ଦିଅନ୍ତି, ତେବେ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ କୋର୍ସ ପୂରଣ କରିବା ଉଚିତ୍।
- ରୋଗର ଶୀଘ୍ର ଉପଶମ ପାଇଁ ଡାକ୍ତରଙ୍କୁ କେବେ ହେଲେ ଉଚ୍ଚତର ଆଣ୍ଟିବାଇଓଟିକ୍ (Stronger Antibiotic) ଦେବା ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ କରିବେ ନାହିଁ।
- କେଉଁ ଆଣ୍ଟିବାଇଓଟିକ୍ ଶରୀର ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ, ତାହା କଲ୍ଚର୍ ଟେଷ୍ଟ (Culture Test) ରୁ ଜଣାପଡ଼େ। ବିନା ଟେଷ୍ଟରେ ଆଣ୍ଟିବାଇଓଟିକ୍ ପ୍ରୟୋଗ ରୋଗର ଜଟିଳତା ବଢ଼ାଇଥାଏ।
- ଆଣ୍ଟିବାଇଓଟିକ୍ର ବ୍ୟବହାର ବେଳେ ଯଦି କୌଣସି ପ୍ରତିକୂଳ ପ୍ରଭାବ ଦେଖାଗଲେ, ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ ସେବନ ବନ୍ଦ କରି ଡାକ୍ତରଙ୍କ ପରାମର୍ଶ ନେବେ।
- ରୋଗରୁ ଶୀଘ୍ର ଉପଶମ ପାଇଁ କେବେ ହେଲେ ଡାକ୍ତରଙ୍କ ବିନା ପରାମର୍ଶରେ ଷ୍ଟେରଏଡ୍ ବ୍ୟବହାର କରିବେ ନାହିଁ।
- ଡାକ୍ତରଙ୍କ ପରାମର୍ଶରେ ଖାଦ୍ୟ ସେବନ ପରେ ଷ୍ଟେରଏଡ୍ ଜାତୀୟ ଔଷଧ ସେବନ କରିବେ।
- ନିଜକୁ ନିଜେ ଡାକ୍ତର ଭାବି କେବେ ହେଁ ଔଷଧ ସେବନ କରିବେ ନାହିଁ।
ଶେଷରେ, ଔଷଧର ସେବନ କେବଳ ରୋଗର ନିଦାନ, ପ୍ରତିଷେଧ, ଚିକିତ୍ସା କିମ୍ବା ରୋଗରୁ ମୁକ୍ତି ନିମନ୍ତେ ପ୍ରୟୋଗ କରାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ନୂତନ ରୋଗ ସୃଷ୍ଟି ନିମନ୍ତେ ନୁହେଁ। [[4]]
Worked Example/Scenario: ମନେକର, ଜଣେ ଛାତ୍ରକୁ ସାଧାରଣ ଥଣ୍ଡା ହୋଇଛି। ତାଙ୍କ ମା ଡାକ୍ତରଙ୍କ ପାଖକୁ ନ ଯାଇ ପୂର୍ବରୁ ଘରେ ଥିବା ଏକ ଆଣ୍ଟିବାଇଓଟିକ୍ ଔଷଧ ଦେଲେ। ଏହା କାହିଁକି ଭୁଲ୍? ସମାଧାନ: ସାଧାରଣ ଥଣ୍ଡା ଏକ ଭୂତାଣୁ ଜନିତ ରୋଗ। ଆଣ୍ଟିବାଇଓଟିକ୍ କେବଳ ବୀଜାଣୁ ଜନିତ ସଂକ୍ରମଣ ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ। ତେଣୁ, ଏହି କ୍ଷେତ୍ରରେ ଆଣ୍ଟିବାଇଓଟିକ୍ କୌଣସି ଉପକାରରେ ଆସିବ ନାହିଁ, ବରଂ ଶରୀରରେ "Drug Resistance" ସୃଷ୍ଟି କରିପାରେ, ଯାହା ଭବିଷ୍ୟତରେ ବୀଜାଣୁ ଜନିତ ରୋଗ ପାଇଁ ଔଷଧର ପ୍ରଭାବକୁ କମାଇଦେବ। ଡାକ୍ତରଙ୍କ ପରାମର୍ଶ ବିନା ଔଷଧ ସେବନ କରିବା ଅନୁଚିତ୍। [[4]]