ଅର୍ଥନୈତିକ ଓ ଅଣ-ଅର୍ଥନୈତିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ
ମଣିଷ ନିଜର ଆବଶ୍ୟକତା ପୂରଣ କରିବା ପାଇଁ ତଥା ସମାଜରେ ଜୀବନଧାରଣ କରିବା ପାଇଁ ଅନେକ ପ୍ରକାର କାର୍ଯ୍ୟକଳାପରେ ନିୟୋଜିତ ହୋଇଥାଏ। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟକଳାପଗୁଡ଼ିକୁ ମୁଖ୍ୟତଃ ଦୁଇ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇପାରେ: ଅର୍ଥନୈତିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ଏବଂ ଅଣ-ଅର୍ଥନୈତିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ।
ଅର୍ଥନୈତିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ (Economic Activities)
ଅର୍ଥନୈତିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ହେଉଛି ସେହିସବୁ କାର୍ଯ୍ୟ ଯାହା ମୁଦ୍ରା ଅର୍ଜନ କରିବା, ଲାଭ କମାଇବା କିମ୍ବା ଜୀବିକା ନିର୍ବାହ କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ କରାଯାଇଥାଏ। ଏଗୁଡ଼ିକ ସାଧାରଣତଃ ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ସେବାର ଉତ୍ପାଦନ, ବଣ୍ଟନ, ବିନିମୟ ଏବଂ ଉପଭୋଗ ସହିତ ଜଡ଼ିତ। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟକଳାପଗୁଡ଼ିକ ଦେଶର ଆର୍ଥକ ବିକାଶରେ ସହାୟକ ହୋଇଥାଏ।
ଉଦାହରଣ:
- ନିଯୁକ୍ତି ଓ ଉତ୍ପାଦନ: କଳକାରଖାନାରେ ଲକ୍ଷାଧୂକ ଶ୍ରମିକ ନିୟୋଜିତ ହେବା ଯୋଗୁଁ ସେମାନଙ୍କର ଆର୍ଥିକ ଅବସ୍ଥା ସ୍ଵଚ୍ଛଳ ହୋଇପାରିଛି। କୃଷି, ବାଣିଜ୍ୟ ଓ ଶିଳ୍ପ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଉତ୍ପାଦନ ବୃଦ୍ଧି ଏହାର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ। [[1]], [[8]]
- ସେବା କ୍ଷେତ୍ର: ବ୍ୟାଙ୍କ କାରବାର ଓ ବୀମା ବ୍ୟବସ୍ଥା ଦେଶର ଅର୍ଥନୀତିକୁ ସୁଦୃଢ଼ କରିଥାଏ। ବ୍ୟାଙ୍କଗୁଡ଼ିକ ଜମା ଅର୍ଥ ଗ୍ରହଣ କରି ରଣ ପ୍ରଦାନ କରିଥାନ୍ତି ଏବଂ ବୀମା ସଂସ୍ଥାଗୁଡ଼ିକ କ୍ଷତି ଆଶଙ୍କାକୁ ପ୍ରତିହତ କରିବା ପାଇଁ ସୁରକ୍ଷା ଯୋଗାଇଥାନ୍ତି। [[8]]
- ସରକାରୀ ବ୍ୟୟ: ଶିକ୍ଷା ଓ ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ୟସେବା ଯୋଗାଣ ସହ ରାସ୍ତାଘାଟ, ସେତୁ ଓ ରେଳଲାଇନ ନିର୍ମାଣ ପରି ଭିତ୍ତିଭୂମିର ବିକାଶ ପାଇଁ ସରକାର ବିପୁଳ ପରିମାଣର ଅର୍ଥବ୍ୟୟ କରିଥାନ୍ତି। [[8]]
- ଜୀବିକା ଅର୍ଜନ: ସମସ୍ତ ନାରୀ ଓ ପୁରୁଷ ନାଗରିକମାନଙ୍କୁ ସମାନଭାବରେ ଜୀବିକା ଅର୍ଜନ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ପନ୍ଥା ଯୋଗାଇ ଦେବା ଏବଂ ସମାନ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ସମାନ ପାରିଶ୍ରମିକ ଦେବା ଅର୍ଥନୈତିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପର ଅଂଶ। [[5]]
ଅଣ-ଅର୍ଥନୈତିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ (Non-economic Activities)
ଅଣ-ଅର୍ଥନୈତିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ହେଉଛି ସେହିସବୁ କାର୍ଯ୍ୟ ଯାହା ମୁଦ୍ରା ଅର୍ଜନ କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ନୁହେଁ, ବରଂ ସାମାଜିକ, ସାଂସ୍କୃତିକ, ନୈତିକ, ଧାର୍ମିକ କିମ୍ବା ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ସନ୍ତୋଷ ପାଇଁ କରାଯାଇଥାଏ। ଏଗୁଡ଼ିକ ସମାଜର କଲ୍ୟାଣ ଓ ବ୍ୟକ୍ତିର ମାନସିକ ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ।
ଉଦାହରଣ:
- ସାମାଜିକ ଦାୟିତ୍ୱ: ଧର୍ମଗତ, ଭାଷାଗତ ଓ ଆଞ୍ଚଳିକ ବିଭିନ୍ନତାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ଭାରତର ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ୍ୟ ଓ ଭ୍ରାତୃଭାବ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବା। ନାରୀଜାତିର ମର୍ଯ୍ୟାଦାହାନିସୂଚକ ବ୍ୟବହାର ପରିତ୍ୟାଗ କରିବା। [[3]]
- ସାଂସ୍କୃତିକ ସଂରକ୍ଷଣ: ଆମର ସଂସ୍କୃତିର ମୂଲ୍ୟବାନ ଐତିହ୍ୟକୁ ସମ୍ମାନ ଓ ସଂରକ୍ଷଣ କରିବା। [[3]]
- ପରିବେଶ ସୁରକ୍ଷା: ଅରଣ୍ୟ, ହ୍ରଦ, ନଦୀ, ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀ ସମେତ ପ୍ରାକୃତିକ ପରିବେଶର ସୁରକ୍ଷା ଓ ଉନ୍ନତି କରିବା। [[3]]
- ବୈଜ୍ଞାନିକ ଓ ମାନବୀୟ ମନୋଭାବ: ବୈଜ୍ଞାନିକ ମନୋଭାବ, ମାନବବାଦ ଏବଂ ଅନୁସନ୍ଧିସ୍ରା ଓ ସଂସ୍କାର ମନୋଭାବ ପୋଷଣ କରିବା। [[3]]
- ଆନ୍ତର୍ଜାତିକ ଶାନ୍ତି: ଆନ୍ତର୍ଜାତିକ ଶାନ୍ତି ଓ ନିରାପତ୍ତା ରକ୍ଷା କରିବା। [[5]]
ପାର୍ଥକ୍ୟ (Difference)
| ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ | ଅର୍ଥନୈତିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ | ଅଣ-ଅର୍ଥନୈତିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ | | :-------- | :------------------- | :--------------------- | | ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ | ମୁଦ୍ରା ଅର୍ଜନ, ଲାଭ କମାଇବା | ଆତ୍ମସନ୍ତୋଷ, ସେବା, ସାମାଜିକ ଦାୟିତ୍ୱ | | ମୂଲ୍ୟ | ମୁଦ୍ରା ମୂଲ୍ୟ ରହିଥାଏ | ମୁଦ୍ରା ମୂଲ୍ୟ ନଥାଏ | | ଫଳାଫଳ | ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ସେବାର ଉତ୍ପାଦନ, ଆୟ ବୃଦ୍ଧି | ସାମାଜିକ କଲ୍ୟାଣ, ମାନସିକ ଶାନ୍ତି |
ଉଦାହରଣ:
- ଜଣେ ଶିକ୍ଷକ ବିଦ୍ୟାଳୟରେ ପଢ଼ାଇବା ପାଇଁ ଦରମା ନିଅନ୍ତି, ତେଣୁ ଏହା ଏକ ଅର୍ଥନୈତିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ। ମାତ୍ର ସେହି ଶିକ୍ଷକ ଯଦି ନିଜ ପୁଅକୁ ଘରେ ପଢ଼ାନ୍ତି, ତେବେ ତାହା ଅଣ-ଅର୍ଥନୈତିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ କାରଣ ଏଥିରେ ମୁଦ୍ରା ଅର୍ଜନର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ନଥାଏ।