ହିମାଳୟ ପର୍ବତମାଳା: ଏକ ଭୌତିକ ବିଶ୍ଳେଷଣ
ଭାରତର ଉତ୍ତରରେ ଅବସ୍ଥିତ ହିମାଳୟ ପର୍ବତମାଳା ପୃଥିବୀର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଏବଂ ସର୍ବାଧିକ ବନ୍ଧୁର ପର୍ବତ ଶ୍ରେଣୀ ମଧ୍ୟରୁ ଅନ୍ୟତମ। 'ହିମାଳୟ' ଶବ୍ଦଟି ଦୁଇଟି ସଂସ୍କୃତ ଶବ୍ଦରୁ ଆସିଛି: 'ହିମ' ଅର୍ଥ ବରଫ ଏବଂ 'ଆଳୟ' ଅର୍ଥ ଘର। ତେଣୁ, ହିମାଳୟର ଅର୍ଥ ହେଉଛି 'ବରଫର ଘର' [1]। ଏହି ପର୍ବତମାଳା ଭାରତର ଜଳବାୟୁ, ଭୂମିରୂପ ଏବଂ ସଂସ୍କୃତି ଉପରେ ଗଭୀର ପ୍ରଭାବ ପକାଇଥାଏ। ଉତ୍ତରସ୍ଥ ଏହି ବିଶାଳ ପର୍ବତ ଶ୍ରେଣୀଗୁଡ଼ିକ ଖୁବ୍ ଉଚ୍ଚ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଏଗୁଡ଼ିକ ମନୁଷ୍ୟପାଇଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଲଙ୍ଘନୀୟ ନୁହେଁ [1]।
ହିମାଳୟର ଆଞ୍ଚଳିକ ବିଭାଜନ
ନଦୀ ଉପତ୍ୟକାଗୁଡ଼ିକର ସୀମାରେଖା ଅନୁଯାୟୀ ହିମାଳୟକୁ ପଶ୍ଚିମରୁ ପୂର୍ବକୁ ମୁଖ୍ୟତଃ ଚାରୋଟି ଆଞ୍ଚଳିକ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇଛି:
- ପଞ୍ଜାବ ହିମାଳୟ: ଏହି ଅଞ୍ଚଳ ସିନ୍ଧୁ ନଦୀ ଏବଂ ସତଲେଜ୍ ନଦୀ ମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ [1]। ଏହାର ଏକ ବଡ଼ ଭାଗ ପାକିସ୍ତାନରେ ରହିଛି, କିନ୍ତୁ ଭାରତରେ ଏହା ପଞ୍ଜାବ ଓ ହରିୟାଣା ରାଜ୍ୟରେ ବିସ୍ତୃତ [1]।
- କୁମାୟୁଁ ହିମାଳୟ: ଏହା ସତଲେଜ୍ ନଦୀ ଏବଂ କାଳୀ ନଦୀ ମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ [1]।
- ନେପାଳ ହିମାଳୟ: କାଳୀ ନଦୀ ଏବଂ ତିସ୍ତା ନଦୀ ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ ଅଞ୍ଚଳକୁ ନେପାଳ ହିମାଳୟ କୁହାଯାଏ [1]। ଏହା ହିମାଳୟର ସବୁଠାରୁ ଉଚ୍ଚତମ ଅଂଶ ଭାବରେ ପରିଗଣିତ।
- ଆସାମ ହିମାଳୟ: ତିସ୍ତା ନଦୀ ଏବଂ ଦିହାଙ୍ଗ ନଦୀ ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଆସାମ ହିମାଳୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ [1]।
ପୂର୍ବାଚଳ (The Purvachal)
ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ର ନଦୀ ହିମାଳୟର ପୂର୍ବ ସୀମା ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରେ [1]। ଦିହାଙ୍ଗ ନଦୀ ଖାତ ପରେ ହିମାଳୟ ହଠାତ୍ ଦକ୍ଷିଣକୁ ବାଙ୍କିଯାଇଛି ଏବଂ ଭାରତର ପୂର୍ବସୀମା ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରୁଅଛି [1]। ଏହି ଦକ୍ଷିଣକୁ ବାଙ୍କିଥିବା ପର୍ବତମାଳାକୁ 'ପୂର୍ବାଚଳ' କୁହାଯାଏ [1]। ପୂର୍ବାଚଳର ଅନ୍ତର୍ଗତ ପ୍ରମୁଖ ପର୍ବତଗୁଡ଼ିକ ହେଲା: ପାତକୋଇବମ୍, ନାଗାପର୍ବତ, ତଥା ଦକ୍ଷିଣରେ ମିଜୋ ଏବଂ ଲୁସାଇ ପର୍ବତ [1]।
ଗିରିପଥ (Mountain Passes)
ହିମାଳୟ ପର୍ବତଶ୍ରେଣୀର ମଧ୍ୟେ ମଧ୍ୟେ ଏପରି ନୀଚ ଜାଗା ଅଛି, ଯାହା ମଧ୍ୟଦେଇ ପର୍ବତ ପାରିହେବା ସମ୍ଭବ ହୋଇଥାଏ [1]। ଏଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରାକୃତିକ ମାର୍ଗର କାମ କରିଥାନ୍ତି ଏବଂ ଏଗୁଡ଼ିକୁ ଗିରିପଥ କୁହାଯାଏ [1]। ଏହି ଗିରିପଥଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରାଚୀନ କାଳରୁ ବାଣିଜ୍ୟ, ଯାତାୟାତ ଏବଂ ସାଂସ୍କୃତିକ ଆଦାନ ପ୍ରଦାନ ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଆସୁଛି।
ପ୍ରମୁଖ ଗିରିପଥଗୁଡ଼ିକର ତାଲିକା:
- କାରାକୋରମ ଗିରିପଥ (କାରାକୋରମ ପର୍ବତଶ୍ରେଣୀ, ଜାମୁ ଓ କାଶ୍ମୀର) [1]
- ଯୋଜିଲା ଗିରିପଥ (ଜାମୁ ଓ କାଶ୍ମୀର ହିମାଳୟ) [1]
- ସିପ୍କିଲା (ହିମାଚଳ ପ୍ରଦେଶ) [1]
- ନାଥୁଲା (ହିମାଦ୍ରୀ, ସିକିମ୍) [1]
- ବୋମଡିଲା (ହିମାଦ୍ରୀ, ଅରୁଣାଚଳ ପ୍ରଦେଶ) [1]
ଉଦାହରଣ: ଯଦି ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ହିମାଚଳ ପ୍ରଦେଶରୁ ତିବ୍ଦତକୁ ଯାତ୍ରା କରିବାକୁ ଚାହାଁନ୍ତି, ତେବେ ସେ ସିପ୍କିଲା ଗିରିପଥ ଦେଇ ଯାଇପାରିବେ। ଏହି ଗିରିପଥ ହିମାଳୟର ଉଚ୍ଚ ପର୍ବତମାଳା ମଧ୍ୟରେ ଏକ ପ୍ରାକୃତିକ ରାସ୍ତା ଯୋଗାଇଥାଏ।
ହିମାଳୟ ପର୍ବତ ଅରଣ୍ୟ ଓ ଜଳସଂପଦରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ [3]। ଏହି ପର୍ବତଶ୍ରେଣୀରୁ ଅନେକ ନଦୀର ଉତ୍ପତ୍ତି ହୋଇଛି, ଯାହା ଉତ୍ତର ଭାରତର ବିଶାଳ ସମତଳଭୂମି ସୃଷ୍ଟିରେ ସହାୟକ ହୋଇଛି [3]। ହିମାଳୟର ଭୌଗୋଳିକ ସ୍ଥିତି ଭାରତର ଜଳବାୟୁକୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଭାବିତ କରେ [2] |