ରୁଷୀୟ ବିପ୍ଲବ: ପୃଷ୍ଠଭୂମି ଏବଂ ୧୯୧୭ ସାଲର ବିପ୍ଲବ
୧୯୧୭ ମସିହାରେ ଘଟିଥିବା ରୁଷୀୟ ବିପ୍ଳବ ପୃଥିବୀର ଇତିହାସରେ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଘଟଣା। ଏହା ୧୭୮୯ ମସିହାର ଫରାସୀ ବିପ୍ଲବ ପରି ସାରା ବିଶ୍ୱକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିଥିଲା। ଫରାସୀ ବିପ୍ଳବ ସ୍ୱାଧୀନତା, ସାମ୍ୟ ଓ ମୈତ୍ରୀର ବାର୍ତ୍ତା ଦେଇଥିବାବେଳେ, ରୁଷୀୟ ବିପ୍ଳବ ସାମ୍ୟବାଦ, ସମାଜବାଦ ଓ ସମତାର ବାର୍ତ୍ତା ପ୍ରସାରଣ କରି ଅନେକ ଦେଶରେ ସାମାଜିକ ଓ ଅର୍ଥନୈତିକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ବ୍ୟାପକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆଣିବାରେ ସହାୟତା କରିଥିଲା।
ବିପ୍ଲବର ପୃଷ୍ଠଭୂମି ଏବଂ ମୁଖ୍ୟ କାରଣଗୁଡ଼ିକ
ରୁଷୀୟ ବିପ୍ଳବ ପାଇଁ ନିମ୍ନଲିଖିତ କାରଣଗୁଡ଼ିକ ଦାୟୀ ଥିଲେ:
୧. ସ୍ୱେଚ୍ଛାଚାରୀ ଶାସନ
ରୁଷିଆରେ ଶାସନର ସମସ୍ତ କ୍ଷମତା ଜାର୍ (ରୁଷିଆର ସମ୍ରାଟ)ଙ୍କ ହାତରେ କେନ୍ଦ୍ରୀଭୂତ ହୋଇଥିଲା। ସେ ତାଙ୍କ ଦରବାରର ଉପଦେଷ୍ଟାଙ୍କ ସାହାଯ୍ୟରେ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କୁ ଶାସନ କରୁଥିଲେ। ସମସ୍ତ ନିଯୁକ୍ତି ଜାର୍ ନିଜେ ହିଁ କରୁଥିଲେ। ସେ ଦେଶର ପଦାତିକବାହିନୀ ଓ ନୌବାହିନୀର ମୁଖ୍ୟ ସେନାପତି ଥିଲେ ଏବଂ ରୁଷିଆ ଚର୍ଚ୍ଚର ମଧ୍ୟ ମୁଖ୍ୟ ଥିଲେ। ଜାର୍ ଯାହାକୁ ଚାହିଁଲେ ତା'କୁ ବନ୍ଦୀ କରିପାରୁଥିଲେ ବା ସୁଦୂର ବରଫାବୃତ୍ତ ସାଇବେରିଆକୁ ନିର୍ବାସନ କରୁଥିଲେ। ଜାର୍ମାନଙ୍କ ତ୍ରୁଟିପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକଛତ୍ରବାଦୀ ଶାସନ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅସନ୍ତୋଷ ବୃଦ୍ଧି କଲା।
- ରୋମାନୋଭ ବଂଶର ଶାସନ: ରୁଷ୍ ବିପ୍ଲବ ପୂର୍ବରୁ ପ୍ରାୟ ଶହେ ବର୍ଷରୁ ଊର୍ଦ୍ଧ୍ୱ ସମୟ ରୋମାନୋଭ ବଂଶର ପାଞ୍ଚଜଣ ଜାର୍ ରୁଷିଆରେ ସ୍ୱେଚ୍ଛାଚାରୀ ଶାସନକୁ ଚରମ ସୀମାରେ ପହଞ୍ଚାଇ ଦେଇଥିଲେ।
- ଜାର୍ ପ୍ରଥମ ଆଲେକ୍ଜାଣ୍ଡାର (୧୮୦୧-୧୮୨୫): ପ୍ରତିକ୍ରିୟାଶୀଳ ନୀତି ପ୍ରବର୍ତ୍ତନ କରିଥିଲେ।
- ଜାର୍ ପ୍ରଥମ ନିକୋଲାସ (୧୮୨୫-୧୮୫୫): ଜଣେ ଅତ୍ୟାଚାରୀ ଶାସକ ଥିଲେ ଏବଂ ରୁଷିଆର ପ୍ରଗତିଶୀଳ ଚିନ୍ତାଧାରାର ଘୋର ବିରୋଧୀ ଥିଲେ।
- ଜାର୍ ଦ୍ୱିତୀୟ ଆଲେକ୍ଜାଣ୍ଡାର: ଦାସତ୍ୱ ପ୍ରଥା ଉଚ୍ଛେଦ ଓ ସାମ୍ବିଧାନିକ ସଂସ୍କାର ଭଳି କେତେକ ଉଦାରନୀତି ଅବଲମ୍ବନ କରିଥିଲେ ସୁଦ୍ଧା ରାଜତ୍ୱର ଶେଷ ଭାଗରେ ଦମନମୂଳକ ନୀତି ପ୍ରବର୍ତ୍ତନ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଜଣେ ଆତତାୟୀ ଦ୍ୱାରା ନିହତ ହୋଇଥିଲେ।
୨. କୃଷିଭୂତ୍ୟ ପ୍ରଥା (Serfdom)
ରୁଷିଆରେ ୪୫୦ ଲକ୍ଷ ଅର୍ଥାତ୍ ଜନସଂଖ୍ୟାର ପ୍ରାୟ ଅର୍ଦ୍ଧେକ ଭାଗ କୃଷିଭୂତ୍ୟ (Serf) ଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ୨୩୦ ଲକ୍ଷ ଥିଲେ ଜାର୍ଙ୍କ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଅଧିକାରଭୁକ୍ତ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଘରୋଇ ସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତଙ୍କ ଅଧୀନରେ ରହିଥିଲେ। ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଅଧିକାରରୁ ବଞ୍ଚିତ ହୋଇ ସେମାନେ ଅତି ଶୋଚନୀୟ ଅବସ୍ଥାରେ ଜୀବନଯାପନ କରୁଥିଲେ। ୧୮୬୧ ମସିହାରେ ଜାର୍ ଦ୍ୱିତୀୟ ଆଲେକ୍ଜାଣ୍ଡାର ଦାସତ୍ୱ ମୋଚନ ରାଜାଜ୍ଞା (Edict of Emancipation) ଘୋଷଣା କରି ଏହି ପ୍ରଥା ଉଚ୍ଛେଦ କରିଥିଲେ।
୩. ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଦଳ ଗଠନ
ରୁଷୀୟ ସମାଜରେ ସବୁଠାରୁ ଦୁସ୍ଥ ଓ ଅବହେଳିତ ଅବସ୍ଥାରେ ଥିଲେ କୃଷକ ଓ ଶ୍ରମିକ। ସେମାନେ ଥିଲେ ଶୋଷିତ ଶ୍ରେଣୀର। ଏହି ସର୍ବହରା ଗୋଷ୍ଠୀକୁ “ପ୍ରୋଲେତାରିଏତ୍” (Proletariat) କୁହାଯାଉଥିଲା। ସେମାନେ ଜାର୍ଙ୍କ ସ୍ୱେଚ୍ଛାଚାରିତା ଓ ଶୋଷକ ଶ୍ରେଣୀର ଅନ୍ୟାୟ ବିରୋଧରେ ବିଭିନ୍ନ ଦଳରେ ସଂଗଠିତ ହେଲେ।
- ସାମାଜିକ ବିପ୍ଳବୀ ଦଳ (Social Revolutionary Party): ୧୯୦୧ ମସିହାରେ ଭୂମିହୀନ କୃଷକମାନେ ଏହି ଦଳ ଗଠନ କରିଥିଲେ। ସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତମାନଙ୍କଠାରୁ ଜମି ଛଡ଼ାଇଆଣି କୃଷକମାନଙ୍କୁ ବଣ୍ଟନ କରିବା ଏହି ଦଳର ମୁଖ୍ୟ ଲକ୍ଷ୍ୟ ଥିଲା।
- ସାମାଜିକ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ଦଳ (Social Democratic Party): ପୂର୍ବରୁ ୧୮୯୫ ମସିହାରେ ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଶ୍ରମିକମାନେ ଏହି ଦଳ ଗଠନ କରିଥିଲେ। ୧୯୦୩ ମସିହାରେ ଏହି ଦଳରେ ମତଭେଦ ହେବାରୁ ଦଳ ଦୁଇଭାଗ ହୋଇଗଲା:
- ମେନ୍ସେଭିକ୍ ଦଳ (Mensheviks): ଏହାର ନେତୃତ୍ୱ ନେଇଥିଲେ ମାର୍ତୋଭ୍। ଏହି ଦଳ ଶାନ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ଉପାୟରେ ପ୍ରଚଳିତ ବ୍ୟବସ୍ଥାର ପରିବର୍ତ୍ତନ ଚାହୁଁଥିଲେ।
- ବୋଲ୍ସେଭିକ୍ ଦଳ (Bolsheviks): ବୋଲ୍ସେଭିକ୍ମାନେ ଚରମପନ୍ଥୀ ଥିଲେ ଏବଂ ବୈପ୍ଳବିକ ଉପାୟରେ ଜାର୍ ଶାସନର ବିଲୋପ ଘଟାଇ ପ୍ରୋଲେତାରିଏତ୍ ଶାସନ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବାକୁ ଚାହିଁଲେ। ସେମାନଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱ ନେଇଥିଲେ ମାର୍କ୍ସବାଦର ସବୁଠାରୁ ନିଷ୍ଠାବାନ ଅନୁଗାମୀ ଲେନିନ୍। ସେ ହିଁ ଥିଲେ ୧୯୧୭ ଅକ୍ଟୋବର ବିପ୍ଲବର କର୍ଣ୍ଣଧାର। ତାଙ୍କର ବଳିଷ୍ଠ ନେତୃତ୍ୱ ବିପ୍ଳବର ସଫଳତା ଆଣିଥିଲା।
ଉଦାହରଣ: ରୁଷିଆରେ କୃଷିଭୂତ୍ୟ ପ୍ରଥା କିପରି ବିପ୍ଲବର ଏକ ମୁଖ୍ୟ କାରଣ ଥିଲା ବୁଝାଅ।
ରୁଷିଆରେ ୪୫୦ ଲକ୍ଷ କୃଷିଭୂତ୍ୟ ଥିଲେ, ଯାହାକି ସମୁଦାୟ ଜନସଂଖ୍ୟାର ପ୍ରାୟ ଅଧା ଥିଲା। ଏହି କୃଷିଭୂତ୍ୟମାନେ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଅଧିକାରରୁ ବଞ୍ଚିତ ହୋଇ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋଚନୀୟ ଅବସ୍ଥାରେ ଜୀବନଯାପନ କରୁଥିଲେ। ସେମାନେ ଜାର୍ କିମ୍ବା ସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତମାନଙ୍କ ଅଧୀନରେ ରହି ଦାସତ୍ୱ ଭଳି ଜୀବନ ବିତାଉଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କର କୌଣସି ସ୍ୱାଧୀନତା ନଥିଲା ଏବଂ ସେମାନେ ଭୂମି ସହିତ ବନ୍ଧା ହୋଇ ରହିଥିଲେ। ଏହି ପ୍ରଥା ସମାଜରେ ବ୍ୟାପକ ଅସନ୍ତୋଷ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲା। ଯଦିଓ ଜାର୍ ଦ୍ୱିତୀୟ ଆଲେକ୍ଜାଣ୍ଡାର ୧୮୬୧ ମସିହାରେ ଏହି ପ୍ରଥା ଉଚ୍ଛେଦ କରିଥିଲେ, ତଥାପି ଏହାର ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ପ୍ରଭାବ ରୁଷୀୟ ସମାଜରେ ଅସମାନତା ଓ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ବୃଦ୍ଧି କରିଥିଲା, ଯାହା ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ବିପ୍ଳବ ପାଇଁ ଏକ ମୁଖ୍ୟ ପୃଷ୍ଠଭୂମି ସାଜିଥିଲା।