ଗଣତନ୍ତ୍ରର ବିକାଶ ଓ ଭାଇମାର୍ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ରାଷ୍ଟ୍ରର ଗଠନ
ପ୍ରଥମ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧର ସମାପ୍ତି ପରେ, ମିତ୍ରଶକ୍ତିର ଯୁଦ୍ଧୋତ୍ତର ଘୋଷଣା ଏବଂ ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଆମେରିକାର ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଉଡ୍ରୋ ଉଇଲ୍ସନ୍ଙ୍କ ପ୍ରସ୍ତାବ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଗଣତନ୍ତ୍ର ପ୍ରତି ପ୍ରେରଣା ପ୍ରଦାନ କଲା। ଏହି ଯୁଦ୍ଧ ଶେଷ ହେବା ପରେ ଇଉରୋପ୍ର ପ୍ରାୟ ଅଧିକାଂଶ ଦେଶରେ ରାଜତନ୍ତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ସରକାର ଗଠିତ ହେଲା। ଜର୍ମାନୀରେ ମଧ୍ୟ, ପରାଜୟ ପରେ ଅଧିବାସୀମାନେ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ଆବେଗରେ ଏତେ ଉତ୍ସାହିତ ହୋଇଯାଇଥିଲେ ଯେ ସେମାନେ ତାଙ୍କ ଦେଶରେ ରାଜତନ୍ତ୍ର ସମାପ୍ତି ଘୋଷଣା କରି ସାଧାରଣତନ୍ତ୍ର ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ। ଏହା ଜର୍ମାନୀର ଏକତ୍ରୀକରଣ ପରେ ପ୍ରଥମ ସାଧାରଣତନ୍ତ୍ରୀୟ ସରକାର ଥିଲା, ଯାହାକୁ ଭାଇମାର୍ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ରାଷ୍ଟ୍ର ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ।
ପ୍ୟାରିସ୍ ଶାନ୍ତି ସମ୍ମିଳନୀ ଓ ଭର୍ସାଇ ଚୁକ୍ତି
୧୯୧୯ ମସିହାରେ ପ୍ୟାରିସ୍ଠାରେ ଏକ ଶାନ୍ତି ସମ୍ମିଳନୀ ଆହୁତ ହୋଇଥିଲା, ଯାହାର ମୁଖ୍ୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଥିଲା ଭବିଷ୍ୟତରେ ଏଭଳି ଯୁଦ୍ଧର ଆଶଙ୍କାକୁ ଦୂର କରି ଶାନ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ସହାବସ୍ଥାନ ଅବଲମ୍ବନ କରିବା। ଫ୍ରାନ୍ସର ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ କ୍ଲିମେନ୍ସଙ୍କ ସଭାପତିତ୍ୱରେ ଏହି ସମ୍ମିଳନୀରେ ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଆମେରିକା ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଉଇଲ୍ସନ୍, ଇଂଲାଣ୍ଡର ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଲଏଡ୍ ଜର୍ଜ ଓ କ୍ଲିମେନ୍ସ ମୁଖ୍ୟ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ଏହି ସମ୍ମିଳନୀରେ ଅନେକ ଚୁକ୍ତି ସ୍ୱାକ୍ଷରିତ ହୋଇଥିଲା, ସେଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠାରୁ ଦୀର୍ଘ ଓ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଚୁକ୍ତି ଥିଲା ଫ୍ରାନ୍ସର ଭର୍ସାଇଠାରେ ଜର୍ମାନୀ ସହିତ ସ୍ୱାକ୍ଷରିତ ଭର୍ସାଇ ଚୁକ୍ତି (Treaty of Versailles)।
ଭର୍ସାଇ ଚୁକ୍ତିର ସର୍ତ୍ତାବଳୀ ଓ ପ୍ରଭାବ
ଭର୍ସାଇ ଚୁକ୍ତିର ସର୍ତ୍ତଗୁଡ଼ିକ ଏକତରଫା, ନିର୍ଦ୍ଦେଶାତ୍ମକ ଓ ଅପମାନଜନକ ଥିଲା। ଏହା ଜର୍ମାନୀ ଉପରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠୋର ଦଣ୍ଡ ଲଦି ଦେଇଥିଲା। ଏହି ଚୁକ୍ତି ଜର୍ମାନୀରେ ନବଗଠିତ ସାଧାରଣତନ୍ତ୍ରୀୟ ସରକାର ପ୍ରତି ଅସନ୍ତୋଷ ସୃଷ୍ଟି କଲା। ଅନ୍ୟ ଦେଶଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରତିଶୋଧପରାୟଣତା ଅବଲମ୍ବନ କରିବା ଫଳରେ ଏହା ଦ୍ୱିତୀୟ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଏକ ପ୍ରମୁଖ କାରଣ ହେଲା। ଜର୍ମାନୀର ଅଧିବାସୀମାନେ ଏହି ଚୁକ୍ତିକୁ ଏକ ଜାତୀୟ ଅପମାନ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ, ଯାହା ଭବିଷ୍ୟତରେ ଉଗ୍ର ଜାତୀୟତାବାଦୀ ଚିନ୍ତାଧାରା ଏବଂ ହିଟ୍ଲରଙ୍କ ଭଳି ନେତାଙ୍କ ଉତ୍ଥାନ ପାଇଁ ପଥ ପରିଷ୍କାର କରିଥିଲା।
ଉଦାହରଣ:
ଭର୍ସାଇ ଚୁକ୍ତିର ଅପମାନଜନକ ସର୍ତ୍ତଗୁଡ଼ିକ ଜର୍ମାନୀର ଅର୍ଥନୀତି ଓ ସାମାଜିକ ସ୍ଥିତି ଉପରେ ଗଭୀର ପ୍ରଭାବ ପକାଇଥିଲା। ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷତିପୂରଣ ବାବଦରେ ବିପୁଳ ପରିମାଣର ଅର୍ଥ ଦେବାକୁ ପଡ଼ିବା, ସେନାର ସଂଖ୍ୟା ହ୍ରାସ କରିବା ଏବଂ ଅନେକ ଅଞ୍ଚଳ ହରାଇବା ଭଳି ସର୍ତ୍ତଗୁଡ଼ିକ ଜର୍ମାନୀବାସୀଙ୍କ ମନରେ ପ୍ରବଳ କ୍ରୋଧ ଓ ଅସନ୍ତୋଷ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲା। ଏହି ଅସନ୍ତୋଷ ହିଁ ଭାଇମାର୍ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ରାଷ୍ଟ୍ରକୁ ଦୁର୍ବଳ କରିଦେଲା ଏବଂ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ହିଟ୍ଲରଙ୍କ ଭଳି ଜଣେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ନେତାଙ୍କୁ କ୍ଷମତାକୁ ଆସିବାର ସୁଯୋଗ ଦେଲା।
ଆନ୍ତର୍ଜାତିକତାବାଦର କ୍ରମ ବିକାଶ ଓ ଜାତିସଂଘ
ପ୍ରଥମ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧର ବିନାଶକାରୀ ପରିଣାମ ବିଭିନ୍ନ ରାଷ୍ଟ୍ରମାନଙ୍କର ଆଖି ଖୋଲିଦେଲା। ସେମାନେ ଉପଲବ୍ଧି କଲେ ଯେ ପରସ୍ପର ମଧ୍ୟରେ ସହଯୋଗ ଓ ବନ୍ଧୁତା ବିନା ଶାନ୍ତି ଓ ସଦ୍ଭାବ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ହୋଇପାରିବନାହିଁ। ସମସ୍ୟାଗୁଡ଼ିକର ସମାଧାନ ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧ ଏକମାତ୍ର ବିକଳ୍ପ ପନ୍ଥା ନୁହେଁ ବୋଲି ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ଅନୁଭବ କଲେ। ଏହିପରି ରାଷ୍ଟ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆନ୍ତର୍ଜାତିକତାବାଦର ବିକାଶ ଘଟିଲା। ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଆମେରିକାର ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଉଡ୍ରୋ ଉଇଲସନ୍ଙ୍କ ପ୍ରସ୍ତାବ ଅନୁଯାୟୀ, ରାଷ୍ଟ୍ରମାନଙ୍କ ସମସ୍ୟାଗୁଡ଼ିକୁ ପରସ୍ପର ମଧ୍ୟରେ ଆଲୋଚନା ମାଧ୍ୟମରେ ସମାଧାନ କରିବାକୁ ସ୍ଥାୟୀ ଭାବରେ ଏକ ଅନ୍ତର୍ଜାତିକ ଅନୁଷ୍ଠାନ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବା ପାଇଁ ଏହି ସମ୍ମିଳନୀରେ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନିଆଗଲା। ଏହି ନିଷ୍ପତ୍ତିର ଫଳସ୍ୱରୂପ ଜାତିସଂଘ (League of Nations) ପ୍ରତିଷ୍ଠା ହେଲା।