विशेषण (Adjective)
ବିଶେଷଣ ଏପରି ଶବ୍ଦ ଯାହା କୌଣସି ବିଶେଷ୍ୟ (ସଂଜ୍ଞା) ବା ସର୍ବନାମର ଗୁଣ, ରଙ୍ଗ, ଅବସ୍ଥା, ପରିମାଣ, ସଂଖ୍ୟା ଇତ୍ୟାଦି ବିଶେଷତାକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରେ। जो शब्द किसी संज्ञा (ବିଶେଷ୍ୟ) या सर्वनाम की विशेषता (ବିଶେଷତା) बताता है, उसे विशेषण कहते हैं। जिस शब्द की विशेषता बताई जाती है, उसे विशेष्य (ବିଶେଷ୍ୟ) या संज्ञा कहते हैं। उदाहरण (ଉଦାହରଣ):
- मीठा आम (ମିଠା ଆମ୍ବ) – यहाँ 'मीठा' विशेषण है और 'आम' विशेष्य है।
- सुन्दर फूल (ସୁନ୍ଦର ଫୁଲ) – यहाँ 'सुन्दर' विशेषण है और 'फूल' विशेष्य है।
विशेषण के मुख्य चार भेद होते हैं (ବିଶେଷଣର ମୁଖ୍ୟ ଚାରୋଟି ଭେଦ ଅଛି):
- गुणवाचक विशेषण (ଗୁଣବାଚକ ବିଶେଷଣ)
- संख्यावाचक विशेषण (ସଂଖ୍ୟାବାଚକ ବିଶେଷଣ)
- परिमाणवाचक विशेषण (ପରିମାଣବାଚକ ବିଶେଷଣ)
- सार्वनामिक विशेषण (ସାର୍ବନାମିକ ବିଶେଷଣ)
गुणवाचक विशेषण (Adjective of Quality)
ଗୁଣବାଚକ ବିଶେଷଣ ସଂଜ୍ଞା ବା ସର୍ବନାମର ଗୁଣ, ଦୋଷ, ରୂପ, ରଙ୍ଗ, ଆକାର, ସ୍ୱଭାବ, ସ୍ଥାନ, କାଳ ବା ଅବସ୍ଥାକୁ ବୁଝାଏ। जो विशेषण शब्द संज्ञा या सर्वनाम के गुण, स्वभाव, स्थान, आकार, रंग, अवस्था, काल आदि का बोध कराता है, उसे गुणवाचक विशेषण कहते हैं।
गुणवाचक विशेषण के प्रमुख भेद और उदाहरण (ଗୁଣବାଚକ ବିଶେଷଣର ମୁଖ୍ୟ ଭେଦ ଏବଂ ଉଦାହରଣ):
- गुण-दोष (ଗୁଣ-ଦୋଷ): ये शब्द संज्ञा या सर्वनाम के अच्छे या बुरे गुणों को बताते हैं।
- अच्छा (ଭଲ), भला (ଭଲ), बुरा (ଖରାପ), पवित्र (ପବିତ୍ର), मीठा (ମିଠା), चतुर (ଚତୁର), मजबूत (ମଜବୁତ), ईमानदार (ସଚ୍ଚୋଟ), डरपोक (ଭୟାଳୁ), खट्टा (ଖଟା)।
- उदाहरण:
- यह अच्छा लड़का है।
- वह खट्टा अंगूर है।
- रूप-रंग (ରୂପ-ରଙ୍ଗ): ये शब्द संज्ञा या सर्वनाम के रंग या रूप का वर्णन करते हैं।
- मैला (ମଇଳା), लाल (ନାଲି), सुनहरा (ସୁନେଲି), सफेद (ଧଳା), हरा (ସବୁଜ), पीला (ହଳଦିଆ), काला (କଳା), तिरंगा (ତ୍ରିରଙ୍ଗା)।
- उदाहरण:
- काला घोड़ा तेज दौड़ता है।
- हरी घास बहुत सुन्दर है।
- आकार-प्रकार (ଆକାର-ପ୍ରକାର): ये शब्द संज्ञा या सर्वनाम के आकार या बनावट को बताते हैं।
- चौकोर (ଚଉକୋଣିଆ), लम्बा (ଲମ୍ବା), चौड़ा (ଓସାରିଆ), गोल (ଗୋଲାକାର), पतली (ପତଳା), सीधा (ସିଧା)।
- उदाहरण:
- यह गोल मेज है।
- पतली छड़ी टूट गई।
- दशा-स्थिति-अवस्था (ଦଶା-ସ୍ଥିତି-ଅବସ୍ଥା): ये शब्द संज्ञा या सर्वनाम की वर्तमान स्थिति या अवस्था को दर्शाते हैं।
- दुबला (ପତଳା), रोगी (ରୋଗୀ), मोटा (ମୋଟା), कमजोर (ଦୁର୍ବଳ), गीला (ଓଦା), गरीब (ଗରିବ), गाढ़ा (ଗାଢ଼), सूखी (ଶୁଖିଲା), बासी (ବାସି), मेहनती (ପରିଶ୍ରମୀ)।
- उदाहरण:
- दुबला घोड़ा दौड़ रहा है।
- यह बासी रोटी है।
- स्वभाव (ସ୍ୱଭାବ): ये शब्द संज्ञा या सर्वनाम के स्वभाव या प्रकृति को बताते हैं।
- दयालु (ଦୟାଳୁ), आलसी (ଅଳସୁଆ), कायर (କାପୁରୁଷ), शांत (ଶାନ୍ତ), पालतू (ପୋଷା)।
- उदाहरण:
- वह दयालु भगवान है।
- ईमानदार लड़का सबको पसंद आता है।
- स्थान (ସ୍ଥାନ): ये शब्द संज्ञा या सर्वनाम के स्थान या उत्पत्ति को बताते हैं।
- क्षेत्रीय (ଆଞ୍ଚଳିକ), भीतरी (ଭିତର), पहाड़ी (ପାହାଡ଼ିଆ), पूर्वी (ପୂର୍ବ), ग्रामीण (ଗ୍ରାମୀଣ), कटकी (କଟକୀ), सम्बलपुरी (ସମ୍ବଲପୁରୀ), भारतीय (ଭାରତୀୟ), बनारसी (ବନାରସୀ)।
- उदाहरण:
- यह बनारसी पान है।
- भारतीय किसान बहुत मेहनती होते हैं।
- काल (କାଳ): ये शब्द संज्ञा या सर्वनाम के समय या काल से संबंधित होते हैं।
- आधुनिक (ଆଧୁନିକ), पुराना (ପୁରୁଣା), अगला (ପରବର୍ତ୍ତୀ), बासी (ବାସି), ताजा (ତାଜା), नया (ନୂଆ), आगामी (ଆଗାମୀ)।
- उदाहरण:
- यह पुरानी बात है।
- आगामी अधिवेशन महत्वपूर्ण है।
एक उदाहरण (ଏକ ଉଦାହରଣ)
नीचे दिए गए वाक्यों में से गुणवाचक विशेषण और विशेष्य पहचानिए (ତଳେ ଦିଆଯାଇଥିବା ବାକ୍ୟଗୁଡ଼ିକରୁ ଗୁଣବାଚକ ବିଶେଷଣ ଏବଂ ବିଶେଷ୍ୟ ଚିହ୍ନଟ କରନ୍ତୁ):
- कच्चा आम हरा होता है।
- गुणवाचक विशेषण: कच्चा, हरा
- विशेष्य: आम
- बूढ़ा आदमी चलते-चलते बैठ गया।
- गुणवाचक विशेषण: बूढ़ा
- विशेष्य: आदमी