विशेषण (Adjective)
ଯେଉଁ ଶବ୍ଦ କୌଣସି ସଂଜ୍ଞା (ବିଶେଷ୍ୟ) ବା ସର୍ବନାମର ବିଶେଷତା (ଗୁଣ, ରଙ୍ଗ, ଅବସ୍ଥା, ପରିମାଣ, ସଂଖ୍ୟା ଆଦି) ପ୍ରକାଶ କରେ, ତାକୁ ବିଶେଷଣ କୁହାଯାଏ।
हिंदी व्याकरण में, जो शब्द किसी संज्ञा (संज्ञा) या सर्वनाम (सर्वनाम) की विशेषता (विशेषता) बताते हैं, उन्हें विशेषण कहते हैं। विशेषण के चार मुख्य भेद होते हैं: गुणवाचक विशेषण, संख्यावाचक विशेषण, परिमाणवाचक विशेषण और सार्वनामिक विशेषण। आज हम परिमाणवाचक विशेषण के बारे में जानेंगे।
परिमाणवाचक विशेषण (Adjective of Quantity)
ଯେଉଁ ବିଶେଷଣ ଶବ୍ଦ କୌଣସି ସଂଜ୍ଞା ବା ସର୍ବନାମର ମାପ-ତଉଲ (ପରିମାଣ) ବିଷୟରେ ସୂଚନା ଦିଏ, ତାକୁ ପରିମାଣବାଚକ ବିଶେଷଣ କୁହାଯାଏ।
जो विशेषण (विशेषण) शब्द किसी संज्ञा (संज्ञा) या सर्वनाम (सर्वनाम) की विशेषता (माप-तौल) बताता है, उसे परिमाणवाचक विशेषण कहते हैं। शब्द-युग्म में पहले आने वाला शब्द जब दूसरे शब्द का परिमाण बताता है, तो वह परिमाणवाचक विशेषण होता है। यह परिमाण कभी निश्चित होता है और कभी अनिश्चित।
परिमाणवाचक विशेषण के दो प्रकार होते हैं:
- निश्चित परिमाणवाचक विशेषण (Nishchit Parimanvachak Visheshan)
- अनिश्चित परिमाणवाचक विशेषण (Anishchit Parimanvachak Visheshan)
1. निश्चित परिमाणवाचक विशेषण (Definite Adjective of Quantity)
ଯେଉଁ ପରିମାଣବାଚକ ବିଶେଷଣ କୌଣସି ବସ୍ତୁର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ମାପ ବା ଓଜନ ବିଷୟରେ କହିଥାଏ, ତାକୁ ନିଶ୍ଚିତ ପରିମାଣବାଚକ ବିଶେଷଣ କୁହାଯାଏ।
इससे किसी वस्तु के निश्चित परिमाण (मात्रा या माप-तौल) का बोध होता है। यानी, हम ठीक-ठीक बता सकते हैं कि कितनी मात्रा में कोई चीज़ है।
उदाहरण (Examples):
- दो मीटर कपड़ा (ଦୁଇ ମିଟର କପଡ଼ା)
- एक किलो आटा (ଏକ କିଲୋ ଅଟା)
- तीन लीटर तेल (ତିନି ଲିଟର ତେଲ)
- पाँच लीटर दूध (ପାଞ୍ଚ ଲିଟର କ୍ଷୀର)
- लोटा भर पानी (ଲୋଟା ଭରି ପାଣି)
- पाव भर आटा (ପାୱ ଭରି ଅଟା)
2. अनिश्चित परिमाणवाचक विशेषण (Indefinite Adjective of Quantity)
ଯେଉଁ ପରିମାଣବାଚକ ବିଶେଷଣ କୌଣସି ବସ୍ତୁର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ମାପ ବା ଓଜନ ବିଷୟରେ ନ କହି ଅନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପରିମାଣ ବିଷୟରେ କହିଥାଏ, ତାକୁ ଅନିଶ୍ଚିତ ପରିମାଣବାଚକ ବିଶେଷଣ କୁହାଯାଏ।
इससे किसी वस्तु के निश्चित परिमाण या मात्रा का बोध नहीं हो पाता। हम केवल एक अंदाज़ा लगा सकते हैं कि कितनी मात्रा में कोई चीज़ है, लेकिन ठीक-ठीक संख्या या माप नहीं बता सकते।
उदाहरण (Examples):
- थोड़ा चावल (ଅଳ୍ପ ଚାଉଳ)
- जरा-सी बात (ଟିକିଏ କଥା)
- अधिक पानी (ଅଧିକ ପାଣି)
- कुछ दूध (କିଛି କ୍ଷୀର)
- सारे पंखे (ସବୁ ପଙ୍ଖା)
- ज्यादा आमदनी (ଅଧିକ ଆୟ)
- अधूरा काम (ଅଧା କାମ)
- थोड़ी सी चीनी (ଅଳ୍ପ ଚିନି)
अभ्यास प्रश्न (Practice Questions)
निम्नलिखित वाक्यों में परिमाणवाचक विशेषणों को पहचानिए और उनके प्रकार बताइए:
- मुझे दो किलो चीनी चाहिए।
- आज मैंने बहुत काम किया।
- किसान ने खेत में थोड़ा पानी डाला।
- रसोई में एक लीटर तेल है।
हल (Solution):
- दो किलो - निश्चित परिमाणवाचक विशेषण (यह चीनी की निश्चित मात्रा बता रहा है)।
- बहुत - अनिश्चित परिमाणवाचक विशेषण (यह काम की निश्चित मात्रा नहीं बता रहा है)।
- थोड़ा - अनिश्चित परिमाणवाचक विशेषण (यह पानी की निश्चित मात्रा नहीं बता रहा है)।
- एक लीटर - निश्चित परिमाणवाचक विशेषण (यह तेल की निश्चित मात्रा बता रहा है)।