सार्वनामिक विशेषण (Demonstrative Adjective)
ଏହି ବିଭାଗରେ ଆମେ ସାର୍ବନାମିକ ବିଶେଷଣ ବିଷୟରେ ଜାଣିବା। ଏହା ଏକ ପ୍ରକାର ବିଶେଷଣ ଯାହା ସର୍ବନାମରୁ ତିଆରି ହୋଇଥାଏ।
विशेषण क्या है? (What is an Adjective?)
ଯେଉଁ ଶବ୍ଦ କୌଣସି ବିଶେଷ୍ୟ ବା ସର୍ବନାମର ବିଶେଷତା ପ୍ରକାଶ କରେ, ତାକୁ ବିଶେଷଣ କୁହାଯାଏ। जो शब्द किसी संज्ञा (ବିଶେଷ୍ୟ) या सर्वनाम (ସର୍ବନାମ) की विशेषता (ବିଶେଷତା) बताता है, उसे विशेषण कहते हैं। जैसे: 'काला घोड़ा' में 'काला' विशेषण है और 'घोड़ा' विशेष्य (ବିଶେଷ୍ୟ)। विशेषण के चार मुख्य भेद होते हैं: गुणवाचक, संख्यावाचक, परिमाणवाचक और सार्वनामिक विशेषण।
सार्वनामिक विशेषण की परिभाषा (Definition of Demonstrative Adjective)
ସାର୍ବନାମିକ ବିଶେଷଣ ହେଉଛି ଏକ ସର୍ବନାମ ଶବ୍ଦ ଯାହା ଏକ ବିଶେଷ୍ୟ ପୂର୍ବରୁ ଆସି ତାହାର ବିଶେଷତା ବର୍ଣ୍ଣନା କରେ। जो विशेषण सर्वनाम (ସର୍ବନାମ) से बनता है और किसी संज्ञा (ବିଶେଷ୍ୟ) की विशेषता बतलाता है, उसे सार्वनामिक विशेषण (ସାର୍ବନାମିକ ବିଶେଷଣ) कहते हैं। दूसरे शब्दों में, जब कोई सर्वनाम शब्द संज्ञा शब्द के पहले आकर उसकी विशेषता बताता है, तो उसे सार्वनामिक विशेषण कहते हैं।
उदाहरण (Examples):
- वह किताब (ସେହି ବହି)
- यह बात (ଏହି କଥା)
- कोई लड़का (କୌଣସି ପିଲା)
- मेरी दुकान (ମୋ ଦୋକାନ)
- कौन-सी लड़की (କେଉଁ ଝିଅ)
सार्वनामिक विशेषण और सर्वनाम में अंतर (Difference between Demonstrative Adjective and Pronoun)
ସର୍ବନାମ ଏକ ବିଶେଷ୍ୟ ବଦଳରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ସାର୍ବନାମିକ ବିଶେଷଣ ଏକ ବିଶେଷ୍ୟ ପୂର୍ବରୁ ଆସି ତାହାର ବିଶେଷତା ଦର୍ଶାଏ। एक सर्वनाम संज्ञा के स्थान पर प्रयोग होता है, जबकि एक सार्वनामिक विशेषण संज्ञा के ठीक पहले आकर उसकी ओर संकेत करता है या उसकी विशेषता बताता है।
उदाहरण (Examples):
- सर्वनाम: वह पढ़ रहा है। (ସେ ପଢୁଛି।) (यहाँ 'वह' संज्ञा के स्थान पर है।)
- सार्वनामिक विशेषण: वह लड़का पढ़ रहा है। (ସେହି ପିଲାଟି ପଢୁଛି।) (यहाँ 'वह' 'लड़का' संज्ञा की विशेषता बता रहा है।)
सार्वनामिक विशेषण के प्रकार (Types of Demonstrative Adjectives)
ସାର୍ବନାମିକ ବିଶେଷଣ ମୁଖ୍ୟତଃ ତିନି ପ୍ରକାରର ହୋଇଥାଏ। सार्वनामिक विशेषण तीन प्रकार से आते हैं:
-
मूल रूप में बिना परसर्ग के (Original form without postposition): ଏହି ରୂପରେ ସର୍ବନାମ ଶବ୍ଦ ବିନା କୌଣସି ପରସର୍ଗ (ବିଭକ୍ତି) ରେ ବିଶେଷଣ ଭାବରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ। जब सर्वनाम शब्द अपने मूल रूप में बिना किसी परसर्ग (ପରସର୍ଗ) के संज्ञा के पहले आकर उसकी विशेषता बताते हैं। जैसे (Examples):
- यह घर (ଏହି ଘର)
- वह आदमी (ସେହି ଲୋକ)
- कोई व्यक्ति (କୌଣସି ବ୍ୟକ୍ତି)
- कौन छात्र (କେଉଁ ଛାତ୍ର)
-
तिर्यक रूप में परसर्ग के साथ (Oblique form with postposition): ଏହି ରୂପରେ ସର୍ବନାମ ଶବ୍ଦ ପରସର୍ଗ (ବିଭକ୍ତି) ସହିତ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇ ବିଶେଷଣ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ। जब सर्वनाम शब्द परसर्ग (ପରସର୍ଗ) के साथ अपने तिर्यक रूप (ତିର୍ଯ୍ୟକ ରୂପ) में संज्ञा की विशेषता बताते हैं। जैसे (Examples):
- मेरा भाई (ମୋ ଭାଇ)
- आपके जूते (ଆପଣଙ୍କ ଜୋତା)
- अपनी घड़ी (ନିଜ ଘଣ୍ଟା)
- उनका मकान (ସେମାନଙ୍କ ଘର)
-
अपने व्युत्पन्न रूप में (Derived form): ଏହି ରୂପରେ ସର୍ବନାମ ଶବ୍ଦରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା ଶବ୍ଦ ବିଶେଷଣ ଭାବରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ। जब सर्वनाम से व्युत्पन्न (ଉତ୍ପନ୍ନ) हुए शब्द विशेषण के रूप में प्रयोग होते हैं। जैसे (Examples):
- ऐसा सदस्य (ଏପରି ସଦସ୍ୟ)
- वैसा काम (ସେପରି କାମ)
- कितना पानी (କେତେ ପାଣି)
- जितना भोजन (ଯେତିକି ଖାଦ୍ୟ)
महत्वपूर्ण बिंदु (Important Points)
- 'कोई' और 'कुछ' जैसे सार्वनामिक विशेषण प्राणी (ଜୀବ) और अप्राणी (ନିର୍ଜୀବ) दोनों के लिए आते हैं।
- निजवाचक सर्वनाम (ନିଜବାଚକ ସର୍ବନାମ) जैसे 'अपना' जब 'ना/ने/नी' के साथ आता है, तो वह सार्वनामिक विशेषण बन जाता है।
उदाहरण और अभ्यास (Examples and Practice)
ନିମ୍ନଲିଖିତ ବାକ୍ୟଗୁଡ଼ିକରେ ସାର୍ବନାମିକ ବିଶେଷଣ ଚିହ୍ନଟ କରନ୍ତୁ। निम्नलिखित वाक्यों में सार्वनामिक विशेषण पहचानिए:
- वह लड़का बहुत शरारती है।
- उत्तर: 'वह' (लड़का संज्ञा की विशेषता बता रहा है)
- मेरी कलम खो गई है।
- उत्तर: 'मेरी' (कलम संज्ञा की विशेषता बता रहा है)
- कौन-सी पुस्तक तुम्हें चाहिए?
- उत्तर: 'कौन-सी' (पुस्तक संज्ञा की विशेषता बता रहा है)
Mermaid Diagram: सार्वनामिक विशेषण के प्रकार