पाठ-बोध प्रश्न (Comprehension Questions)
ଏହି ଭାଗରେ ପାଠକୁ ବୁଝିବା ପାଇଁ ପ୍ରଶ୍ନ ପଚରାଯାଏ। ଏହା ପାଠର ମୁଖ୍ୟ ବିଷୟବସ୍ତୁ ଉପରେ ଆଧାରିତ ଥାଏ।
पाठ को समझने के लिए विभिन्न प्रकार के प्रश्न पूछे जाते हैं। ये प्रश्न पाठ के मुख्य विचारों, घटनाओं और पात्रों पर केंद्रित होते हैं।
मौखिक प्रश्न (Oral Questions)
ଏହି ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକର ଉତ୍ତର ମୁହଁରେ ଦେବାକୁ ପଡ଼େ। ଏହା ତୁମର ଶୀଘ୍ର ବୁଝିବା ଶକ୍ତିକୁ ପରୀକ୍ଷା କରେ।
ये प्रश्न छात्रों की त्वरित समझ और मौखिक अभिव्यक्ति क्षमता को परखने के लिए होते हैं।
- पत्र किसने लिखा है और किसको? (ପତ୍ର କିଏ ଲେଖିଛି ଏବଂ କାହାକୁ?)
- पत्र लिखने का मुख्य उद्देश्य क्या था? (ପତ୍ର ଲେଖିବାର ମୁଖ୍ୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କ'ଣ ଥିଲା?)
लिखित प्रश्न (Written Questions)
ଏହି ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକର ଉତ୍ତର ଲିଖିତ ଭାବରେ ଦେବାକୁ ପଡ଼େ। ଏଥିରେ ତୁମର ଲେଖିବା ଶୈଳୀ ଏବଂ ବିଷୟବସ୍ତୁର ଗଭୀରତା ପରୀକ୍ଷା କରାଯାଏ।
लिखित प्रश्न छात्रों की लेखन क्षमता और विषय वस्तु की विस्तृत समझ को दर्शाते हैं। ये विभिन्न श्रेणियों में बँटे होते हैं:
-
दीर्घ उत्तरमूलक प्रश्न (Long Answer Questions) ଏହି ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକର ଉତ୍ତର ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ଲେଖିବାକୁ ପଡ଼େ। ଏଥିରେ ପାଠର ଗଭୀର ବିଶ୍ଳେଷଣ ଆବଶ୍ୟକ। उदाहरण: पत्र में वर्णित किसी घटना का विस्तार से वर्णन करें। (ପତ୍ରରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ କୌଣସି ଘଟଣାର ବିସ୍ତୃତ ବର୍ଣ୍ଣନା କର।)
-
संक्षिप्त उत्तरमूलक प्रश्न (Short Answer Questions) ଏହି ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକର ଉତ୍ତର ସଂକ୍ଷେପରେ କିନ୍ତୁ ସଠିକ୍ ଭାବରେ ଦେବାକୁ ପଡ଼େ। उदाहरण: पत्र में किस समस्या का उल्लेख किया गया है? (ପତ୍ରରେ କେଉଁ ସମସ୍ୟା ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି?)
-
अति संक्षिप्त उत्तरमूलक प्रश्न (Very Short Answer Questions) ଏହି ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକର ଉତ୍ତର ଗୋଟିଏ କିମ୍ବା ଦୁଇଟି ଶବ୍ଦରେ ଦିଆଯାଏ। उदाहरण: पत्र में किस शहर का नाम आया है? (ପତ୍ରରେ କେଉଁ ସହରର ନାମ ଆସିଛି?)
भाषा-बोध और व्याकरण (Language and Grammar)
ଏହି ଭାଗରେ ହିନ୍ଦୀ ଭାଷାର ବ୍ୟାକରଣ ନିୟମ ଏବଂ ଶବ୍ଦ ଜ୍ଞାନ ଉପରେ ପ୍ରଶ୍ନ ପଚରାଯାଏ। ଏହା ତୁମର ଭାଷା ଦକ୍ଷତା ବୃଦ୍ଧି କରେ।
यह खंड छात्रों की व्याकरणिक समझ और शब्दावली को बढ़ाता है।
शब्द-अर्थ (Vocabulary)
ଏଠାରେ କଠିନ ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକର ଅର୍ଥ ବୁଝିବାକୁ ପଡ଼େ।
पाठ में आए कठिन शब्दों के अर्थ को समझना। उदाहरण: 'अभिभाविका' का अर्थ है संरक्षिका (माता-पिता के स्थान पर)। (ଅଭିଭାବିକା ର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ସଂରକ୍ଷିକା।)
उपसर्ग और प्रत्यय (Prefixes and Suffixes)
ଶବ୍ଦର ଆଗରେ କିମ୍ବା ପଛରେ ଯୋଡ଼ାଯାଉଥିବା ଅଂଶକୁ ବୁଝିବା।
शब्दों के आरंभ या अंत में जुड़कर उनके अर्थ में परिवर्तन लाने वाले शब्दांश।
- उपसर्ग (Prefix): 'अ' उपसर्ग लगाकर विपरीत शब्द बनाओ: परिचित अपरिचित, स्वस्थ अस्वस्थ। [[1]]
- प्रत्यय (Suffix): 'ई' प्रत्यय जोड़कर नए शब्द बनाओ: विरोध विरोधी, आजाद आजादी। [[2]]
विलोम शब्द (Antonyms)
ବିପରୀତ ଅର୍ଥ ପ୍ରକାଶ କରୁଥିବା ଶବ୍ଦ।
विपरीत अर्थ वाले शब्द। उदाहरण: प्रशंसा निंदा, क्रोध शांति। [[8]]
पर्यायवाची शब्द (Synonyms)
ସମାନ ଅର୍ଥ ପ୍ରକାଶ କରୁଥିବା ଶବ୍ଦ।
समान अर्थ वाले शब्द। उदाहरण: पुष्प फूल, सुमन; देव देवता, सुर। [[5]]
लिंग बदलिए (Change Gender)
ଶବ୍ଦର ଲିଙ୍ଗ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିବା।
शब्दों के लिंग (स्त्रीलिंग या पुल्लिंग) बदलना। उदाहरण: अभिभावक अभिभाविका, लेखक लेखिका। [[1]]
अनुस्वार और पंचम वर्ण (Anuswar and Fifth Letter)
ଅନୁସ୍ୱାରକୁ ପଞ୍ଚମ ବର୍ଣ୍ଣରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିବା।
अनुस्वार (ं) को उसके वर्ग के पंचम वर्ण (ङ्, ञ्, ण्, न्, म्) में बदलना। उदाहरण: लंबा लम्बा, संबंध सम्बन्ध। [[1]]
रिक्त स्थान भरिए (Fill in the Blanks)
ଖାଲି ସ୍ଥାନ ପୂରଣ କରିବା।
दिए गए विकल्पों में से सही शब्द चुनकर रिक्त स्थान भरना। उदाहरण: जो मांस नहीं खाता हो, उसे शाकाहारी कहते हैं। [[1]]
वाक्य प्रयोग (Sentence Usage)
ଶବ୍ଦକୁ ବାକ୍ୟରେ ବ୍ୟବହାର କରିବା।
दिए गए शब्दों का प्रयोग करके सार्थक वाक्य बनाना। उदाहरण: 'पुष्प' - बगीचे में सुंदर पुष्प खिले हैं। [[5]]
सकर्मक और अकर्मक क्रियाएँ (Transitive and Intransitive Verbs)
କ୍ରିୟାର ପ୍ରକାର ଚିହ୍ନଟ କରିବା।
क्रियाओं को सकर्मक (कर्म के साथ) या अकर्मक (कर्म के बिना) के रूप में पहचानना। उदाहरण:
- गीता नहा रही है। (अकर्मक) [[8]]
- रमेश पत्र लिखेगा। (सकर्मक) [[8]]
सप्रसंग व्याख्या (Contextual Explanation)
ପାଠର କୌଣସି ଅଂଶର ପ୍ରସଙ୍ଗ ସହିତ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବା।
पाठ के किसी अंश का संदर्भ (प्रसंग) बताते हुए उसका भावार्थ स्पष्ट करना। उदाहरण: "उस औरत के चेहरे पर एक अजीब मुरझाई हुई मुस्कुराहट है..." - इस पंक्ति की सप्रसंग व्याख्या करें। [[3]]